ΦΥΛΑ ΚΑΛΑ ΤΙΣ ΘΕΡΜΟΠΥΛΕΣ!

ΝΙΚΟΣ ΑΣΑΝΣΕΡΙΤΗΣ

ΦΥΛΑ ΚΑΛΑ ΤΙΣ ΘΕΡΜΟΠΥΛΕΣ!

            Έσπαγε το κεφάλι του ο Ηλία Έρεμπουργκ[1] στα 1946 να εξηγήσει το φαινόμενο: «Στην Αμερική, οι αντιθέσεις είναι τόσο πολλές, που τα χάνεις. Στη διάρκεια του μεσοπολέμου, μας είχε ενθουσιάσει η αμερικάνικη λογοτεχνία –ο Χεμινγουέι, ο Φώκνερ, ο Στάινμπεκ, ο Κάλντγουελ. Όταν πήγα στην Αμερική, είδα γύρω τους να απλώνεται το κενό. Στην πολιτεία του Μισσισσιπή, οι γιατροί κι οι δικηγόροι δεν είχαν καν ακουστά το όνομα του Φώκνερ, αν και ζούσε δίπλα τους -στην πολίχνη της Οξφόρδης. Με εξέπληξε η απουσία μιας «ενδιάμεσης» λογοτεχνίας: Χεμινγουέι ή «ντάιτζεστ», Φώκνερ ή ηλίθια «κόμικς». Είδα υπέροχα φιλμ του Φορντ, του Γουάιλερ, του Ουέλς, του Μαμουλιάν, αλλά στους διπλανούς κινηματογράφους προβάλλανε άνοστες φάρσες, κακόγουστα μελό, σορόπια και βρωμιές». Στα 1952 ο συναρπαστικός ψυχανατόμος, ο Τζον Στάινμπεκ, δημοσιεύει κείνο το πολυσέλιδο και θαυμαστό «Ανατολικά της Εδέμ»[2] - εμπνευσμένο από τους άθλους της αποτρόπαιης μητριάς του. Κι ενώ το μυθιστόρημα αποτελεί επιτομή πρακτικής φιλοσοφίας, η έλλειψη μακραίωνης παράδοσης των συμπατριωτών του αναγκάζει το μεγάλο συγγραφέα να φιλοσοφεί στηριζόμενος, αποκλειστικά σχεδόν, στη Βίβλο. Εκεί στη μέση της διήγησης αποδύεται φιλότιμα στην ερμηνεία ενός μικρού αποσπάσματος από τη Γένεση, που το προβιβάζει σε άξονα της ιστορίας του. Την ίδια εποχή ο Μάριος Πλωρίτης[3] παρατηρούσε με το διεισδυτικό του βλέμμα: «Κι αφού βρισκόμαστε στο ανατομείο της αμερικάνικης ψυχής, πρέπει ν’ αγγίξουμε μιαν ακόμα πληγή της: τον πουριτανισμό, που κυριαρχεί σε πλατύτατα στρώματα της κοινωνίας των Ηνωμένων Πολιτειών. Μ’ όλο το πέρασμα των δεκαετηρίδων, μ’ όλες τις προόδους και τις αναστατώσεις και τις «ελευθερίες», η δυναστεία της ψευτοηθικής δεν έχει καθόλου λυγίσει στην Αμερική. Οι γεροντοκόρες κατευθύνουν πάντα, με τους φθονερούς «ηθικούς τους κώδικες», τη διαγωγή και τις ορμόνες των συμπατριωτών τους». Τους είδαμε κι εμείς, μισόν αιώνα αργότερα, να στηρίζουν, φανατικά  μακάριοι, στον Προεδρικό Θρόνο του έναν θεόσταλτο... Τζορτζ Μπους![4] Η τηλεόρασή τους διαθέτει άπειρα κανάλια εκκλησιαστικά, μα δυο πανεπιστημιακοί, ο Victor Davis Hanson κι ο John Heath[5], μας πληροφορούν από το 1999: «Γενικά, όμως, δεν θα ήταν άδικο να πούμε ότι τώρα πια ελάχιστοι Αμερικανοί γνωρίζουν κάτι για τις Κλασικές Σπουδές –και «σκασίλα τους μεγάλη» [...] Ελάχιστοι αυτή τη στιγμή στην Αμερική γνωρίζουν κάποια πράγματα σχετικά με την καταγωγή της Δύσης από την αρχαία Ελλάδα [...] το ευρύτερο κοινό ελάχιστα γνωρίζει Δυτική ιστορία, διακυβέρνηση ή λογοτεχνία [...]».

            Και θιαμαίνεσαι[6], όπως  θα ’έλεγε κείνος ο πρώιμος δημοτικιστής γιατροφιλόσοφος, ο σπινθηροβόλος Βηλαράς, που ένας κορυφαίος -και νομπελίστας, επί πλέον- λογοτέχνης για να συνεννοηθεί με τους συν-αμερικάνους του του δε βρίσκει άλλο οικείο φιλοσοφικό σύγγραμμα πέρα από τη Βίβλο!

            Ενώ, στα 1807, στα χρόνια της Τουρκοκρατίας, ένας καλογερόπαπας διαφωτιστής, πρώην μαθητής του Ψαλίδα, ο αείμνηστος συγγραφέας της Ελληνικής Νομαρχίας κατά την ταπεινότητά μας[7], ο Γρηγόριος  Παλιουρίτης[8], ανιστορούσε απ’ το Λιβόρνο τούτα ’δω τα πάθια και τα ονόματα στα σκλαβωμένα ελληνόπουλα απανταχού της Μεσογείου:

            «Την νύκτα εκείνην ο Λεωνίδας έχων σκοπόν να έμβη με το σκότος εις  το  στράτευμα των εχθρών, διά να φονεύση τον Ξέρξην,  αν  εδύνατο, εκάλεσε  τους  στρατιώτας  εις τον δείπνον λέγων. "ας  φάγωμεν,  φίλοι, διότι  αύριον  βράδυ  είμεθα  εις  το τραπέζι  του  Πλούτωνος".  Οι  δε στρατιώται  ακούσαντες  τούτο, ωσάν να τους εκάλη εις κανένα  βασιλικόν τραπέζι,  εφώναξαν μεγαλοφώνως. Αφ' ου λοιπόν εδείπνησαν, ώρμησαν  κατά των εχθρών».

            Ο επίγονος της Ελληνιστικής εποχής, ο αλεξανδρινός Κωνσταντίνος Καβάφης[9], στα 1911 φιλοσοφούσε ακαταμάχητα  πάνω στο ίδιο περιστατικό της ελληνικής Ιστορίας:

Τιμή σ' εκείνους όπου στην ζωήν των
ώρισαν και φυλάγουν Θερμοπύλες.
Ποτέ από το χρέος μη κινούντες'
δίκαιοι κ' ίσιοι σ' όλες των τες πράξεις,
αλλά με λύπη κιόλας κ' ευσπλαχνία'
γενναίοι οσάκις είναι πλούσιοι, κι όταν
είναι πτωχοί, πάλ' εις μικρόν γενναίοι,
πάλι συντρέχοντες όσο μπορούνε'
πάντοτε την αλήθεια ομιλούντες,
πλην χωρίς μίσος για τους ψευδομένους.
Και περισσότερη τιμή τους πρέπει
όταν προβλέπουν [και πολλοί προβλέπουν]
πως ο Εφιάλτης θα φανεί στο τέλος,
κ' οι Μήδοι επί τέλους θα διαβούνε.

            Και τα απλά φανταράκια –οι πατεράδες κι οι παππούδες μας- σκαρφαλωμένα στα βουνά της Αλβανίας το 1940, αποχαιρετούσαν  τη  ζωή  και τα νιάτα τους με λεξιλόγιο και ήθος αντλημένο από ’να εθνικό απόθεμα δύο χιλιάδων χρόνων[10]:

            «Στο μεταξύ, βράδιασε και δε βλέπαμε τι γινόταν. Μείναμε στις θέσεις  μας  κι  εμείς και οι Ιταλοί, και τα πολυβόλα  κι  οπλοπολυβόλα έβαναν  σε περάσματα που είχαν επισημάνει από την ημέρα. Σε τούτες  τις κρίσιμες   στιγμές,  δεν  έλειπε  και  το  καλαμπούρι.  Ο  Αγγουριδάκης πρωτοστατούσε.  Μας εκάλεσε να δειπνήσουμε, γιατί αύριο θα γευματίσουμε στον  'Αδη! Καλαμπούρι  βέβαια, όμως οι πιθανότητες να μετατραπεί σε αλήθεια, ήταν περισσότερες, παρά οι πιθανότητες να μείνει  καλαμπούρι. Δεκαπέντε  τουλάχιστον  από μας που παίρναμε μέρος στο  καλαμπούρι,  το πρωί  σκοτώθηκαν. Οι νεκροί στο σύνολό τους ήταν είκοσι πέντε στο  λόχο μας. Δειπνήσαμε πράγματι ό,τι είχε καθένας, και περιμέναμε κάτω από μια σιγανή  βροχούλα που μας επότιζε ως το κόκαλο».

            Ποιος τόλμησε να μιλήσει  για τη «δυστυχία» του να είσαι Έλληνας[11];

Βριλήσσια, 1/10/06

 



[1] Ηλία Έρεμπουργκ, Άνθρωποι, χρόνια, ζωή, Τόμ. Στ΄, μετάφρ. Άρη Αλεξάνδρου, εκδ. Νεφέλη, Αθήνα 1980, σελ. 65

[2] Τζον Στάινμπεκ,  Ανατολικά της Εδέμ,  μετάφρ. Κοσμά Πολίτη, εκδ. οίκ. Αυλός, Αθήναι, χ.χ., σελ. 291 επ.

[3] Μάριου Πλωρίτη, Πρόσωπα του νεωτέρου Δράματος, εκδ. Γαλαξία, Αθήναι 1965, σελ. 129

4 Εύγλωττος ο τίτλος της εφ. ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ στις 17.6.2007: «Οι αγγελιαφόροι του Θεού στην Αμερική – Ρεπουμπλικανοί & Δημοκρατικοί υποψήφιοι εξακολουθούν να παίζουν το χαρτί της θρησκείας στην προεκλογική τους εκστρατεία» από τον Timothy Garton Ash [The Guardian]

5 Victor Davis Hanson & John Heath, Ποιος σκότωσε τον Όμηρο; μετάφρ. Ρένας Καρακατσάνη, εκδ. Κάκτος, Αθήνα 1999, σελ. 20, 22

6  Θαυμάζεις [βλ. Ιωάννης Βηλαράς, Ποιήματα, εκδ. Ίδρυμα Κώστα & Ελένης Ουράνη, Αθήνα 1995, σελ. 553]

7  Ψήγματα μιας πολύ ευρύτερης μελέτης μας βλ. στα κείμενα: Νίκου Μπαρμπάτση, Γρηγόριος Παλιουρίτης κι "Ελληνική Νομαρχία" [Κυναίγειρος], π. ΓΙΑΤΙ, Ιούλ-Αύγ 1996, Του ιδίου, "Μάχου υπέρ Πίστεως και Πατρίδος" – Από το Ρήγα στον επώνυμο της "Νομαρχίας" συγγραφέα, π. ΓΙΑΤΙ, Ιούν. 1998

8 Γρηγόριος Παλιουρίτης, Επιτομή Ιστορίας της Ελλάδος, τόμος Α', παρά Νικολάω Γλυκεί τω εξ Ιωαννίνων, εν Βενετία 1807, σελ. 104.

9 Κ. Καβάφης, Θερμοπύλες, 1911

10  Βλ. Μανώλη Ρουμελιωτάκη, Γράμμα στο γιο μου, εκδ. Πλέθρον - Μαρτυρίες, Αθήνα 1981, σελ. 66. Ένας πολεμιστής του 1940, είκοσι δύο χρόνια αργότερα, εξόριστος στον Άϊ-Στράτη, ξεσηκώνει με τ’ αριστερό χέρι που του ’χει απομείνει, τις σημειώσεις που κρατούσε ανάμεσα στις μάχες και καταγράφει τις αναμνήσεις του για χάρη του παιδιού του. Ο γιος του, ο Χρίστος Ρουμελιωτάκης, βγήκε δικηγόρος Αθηνών, ασχολήθηκε με τα κοινά του Δήμου Ν. Ηρακλείου, στέκει πνευματικός άνθρωπος. Υπήρξαμε συμφοιτητές και, κάποτε, αντίδικοι. Τιμή μου.

11  Βλ. Νίκο Δήμου, Η δυστυχία του να είσαι Έλληνας, εκδ. Ερμείας, Αθήνα 1975

Τελευταία Νέα

Ανακοινώσεις ΕΑΝΔΑ
12:16
12/09/19
Εκδηλώσεις
11:24
10/09/19
Το Ινστιτούτο για το Δίκαιο Προστασίας της Ιδιωτικότητας, των Προσωπικών Δεδομένων και την...
Ανακοινώσεις ΔΣΑ
11:23
10/09/19
Οι συνάδελφοι νέοι δικηγόροι που δεν έχουν λάβει το μέρισμα του Ε.Δ.Λ.Ν.Δ. της περιόδου Ιουνίου...
Ανακοινώσεις ΔΣΑ
11:15
09/09/19
Την 25η Σεπτεμβρίου 2019, ημέρα Τετάρτη και ώρα 10:30 έως 14:30 στα γραφεία του Δικηγορικού...
Ανακοινώσεις ΕΑΝΔΑ
17:05
08/08/19
Ένωση Ασκουμένων και Νέων Δικηγόρων Αθηνών               ...
Ανακοινώσεις ΔΣΑ
22:25
30/07/19
Με επιστολή του, το ΔΣ του ΔΣΑ επισημαίνει στους υπουργούς Εσωτερικών και αναπληρωτή υπουργό...
Ανακοινώσεις ΕΑΝΔΑ
13:29
26/07/19
Αίτημα στον Υπουργό Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων κατέθεσε σήμερα το...
Ανακοινώσεις ΕΑΝΔΑ
14:14
24/07/19
Ανακοινώσεις ΕΑΝΔΑ
18:02
16/07/19
Εκδηλώσεις
09:35
15/07/19
Η Ένωση Ασκουμένων και Νέων Δικηγόρων Αθηνών πριν τις καλοκαιρινές διακοπές διοργανώνει τον...