Αναθεώρηση του Συντάγματος και Μη-Κρατικά Πανεπιστήμια

[center][size=14][b]Αναθεώρηση του Συντάγματος και Μη-Κρατικά Πανεπιστήμια*[/b][/size][/center]

[size=12][i][b]του Αλεξάνδρου Απ. Μαντζούτσου[/b][/i][/size]

Σε ένα σύγχρονο κράτος δικαίου, η παιδεία αποτελεί το βασικότερο μέσο για την εμπέδωση των αρχών και των αξιών της φιλελεύθερης δημοκρατίας και εκ των ων ουκ άνευ προϋπόθεση για την πρόοδο σε όλους τους τομείς τόσο της κρατικής κοινωνίας ως σύνολο όσο και κάθε μέλους της κρατικής κοινωνίας χωριστά. Σύμφωνα με το άρθρο 16 παρ. 2 του Συντάγματος, [i]«η παιδεία αποτελεί βασική αποστολή του Κράτους και έχει σκοπό την ηθική, πνευματική, επαγγελματική και φυσική αγωγή των Ελλήνων, την ανάπτυξη της εθνικής και θρησκευτικής συνείδησης και την διάπλασή τους σε ελεύθερους και υπεύθυνους πολίτες»[/i] και, σύμφωνα με την παρ. 4 εδ. α’ του ίδιου άρθρου, [i]«όλοι οι Έλληνες έχουν δικαίωμα δωρεάν παιδείας, σε όλες τις βαθμίδες της στα κρατικά εκπαιδευτήρια».[/i] Σύμφωνα, ωστόσο, με την παρ. 5 εδ. α’ και την παρ. 8 του ίδιου άρθρου, [i]«η ανώτατη εκπαίδευση παρέχεται αποκλειστικά από ιδρύματα που αποτελούν νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου (...)», «νόμος ορίζει τις προϋποθέσεις και τους όρους χορήγησης άδειας για την ίδρυση και λειτουργία εκπαιδευτηρίων που δεν ανήκουν στο Κράτος (...). Η σύσταση ανωτάτων σχολών από ιδιώτες απαγορεύεται».[/i]

Από τις παραπάνω συνταγματικές διατάξεις προκύπτει ότι επιτρέπεται η παροχή παιδείας και από ιδιώτες σε όλες της βαθμίδες της, με εξαίρεση την ανώτατη παιδεία, η οποία επιτρέπεται να παρέχεται μόνο από κρατικά εκπαιδευτικά ιδρύματα και μόνο υπό την μορφή των νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου. Κατά συνέπεια, ανώτατες σχολές απαγορεύεται να συστήνονται από ιδιώτες, τόσο από φυσικά πρόσωπα όσο και από νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου, αλλά και το ίδιο το Κράτος απαγορεύεται να προβαίνει τόσο σε σύσταση ανωτάτων σχολών με την μορφή των (κρατικών) νομικών προσώπων ιδιωτικού δικαίου όσο και σε μετατροπή ανωτάτων σχολών από νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου σε (κρατικά) νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου. Αξίζει δε να σημειωθεί ότι η περίπτωση των ανωτάτων σχολών είναι η μόνη περίπτωση που το Σύνταγμα επιβάλλει ρητά την μορφή του νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου.

Είναι, ωστόσο, γεγονός ότι τα κρατικά πανεπιστήμια δεν επαρκούν για να καλύψουν τις εκπαιδευτικές ανάγκες της σύγχρονης ελληνικής πραγματικότητας, κάτι που συνεπάγεται πολλές και δυσάρεστες συνέπειες. Ενδεικτικά: 1. Δεν είναι δυνατή η κάλυψη των εκπαιδευτικών αναγκών των Ελλήνων από μόνες τις κρατικές ανώτατες σχολές, καθώς, η προσφορά θέσεων είναι πάντοτε μικρότερη από την ζήτηση, με αποτέλεσμα δεκάδες χιλιάδες απόφοιτοι της μέσης εκπαίδευσης να μην είναι, εκ των πραγμάτων, σε θέση να εισαχθούν στην ανώτατη σχολή που επιθυμούν ή σε οποιαδήποτε ανώτατη σχολή. 2. Είναι γεγονός ότι όλο και περισσότεροι νέοι αναγκάζονται να καταφεύγουν σε χώρες του εξωτερικού, όπου παρακολουθούν προγράμματα σπουδών, τόσο σε προπτυχιακό όσο και σε μεταπτυχιακό επίπεδο, η ποιότητα των οποίων είναι σε κάποιες περιπτώσεις τουλάχιστον αμφίβολη. 3. Δημιουργείται κοινωνικό πρόβλημα, καθώς δεν εύκολο για έναν νέο άνθρωπο να αφήνει το σπίτι του και το κοινωνικό του περιβάλλον προκειμένου να πάει να σπουδάσει σε μία ξένη χώρα, σε ξένη γλώσσα, όπου ο συνολικός τρόπος ζωής είναι συχνά τελείως διαφορετικός. 4. Δυσχεραίνεται η οικονομική κατάσταση της ελληνικής οικογένειας καθώς οι σπουδές στο εξωτερικό είναι συνήθως ιδιαιτέρως δαπανηρές (δίδακτρα, δαπάνες διαμονής, διατροφής και μετακινήσεων). 5. Πλήττεται και η εθνική μας οικονομία λόγω του συναλλάγματος που ρέει προς τις χώρες υποδοχής κατά την διάρκεια των σπουδών. 6. Δεν ευνοείται, εξαιτίας του μονοπωλιακού χαρακτήρα των ανωτάτων σχολών και της συνεπαγόμενης πλήρους ανυπαρξίας ανταγωνισμού, ούτε η αναβάθμιση του επιπέδου των σπουδών τους ούτε η βελτίωση της διεθνούς ανταγωνιστικότητας των αντίστοιχων ακαδημαϊκών τίτλων. 7. Δεν προωθείται, ελλείψει χρημάτων και υποδομών, ούτε στο ελάχιστο η επιστημονική έρευνα, με όλες τις συνέπειες που έχει αυτό στον τομέα της επιχειρηματικής δραστηριότητας, της τεχνολογίας, της υγείας, του περιβάλλοντος, της οικονομικής ανάπτυξης και της βελτίωσης της ποιότητας ζωής.

Σύμφωνα με την αιτιολογική έκθεση που συνοδεύει την πρόταση της Νέας Δημοκρατίας για την αναθεώρηση του άρθρου 16 του Συντάγματος, [i]«...κρίνεται αναγκαία η αναθεώρηση της απόλυτης απαγόρευσης δραστηριοποίησης της ιδιωτικής πρωτοβουλίας όσον αφορά την παροχή ανώτατης εκπαίδευσης. Πυρήνας της προτεινόμενης συνταγματικής ρύθμισης αποτελεί η δυνατότητα ίδρυσης και λειτουργίας ανωτάτων σχολών αποκλειστικώς και μόνο μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα από ιδιώτες, υπό τον αυστηρό έλεγχο και την εποπτεία του Κράτους (...). Η αναθεώρηση του άρθρου 16 του Συντάγματος προς την προαναφερθείσα κατεύθυνση αποτελεί ώριμο αίτημα της ελληνικής κοινωνίας, το οποίο, πέρα από το γεγονός ότι στοιχείται με τα ισχύοντα στην πλειονότητα των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, θα συμβάλει, σε μεγάλο βαθμό, στην ανάδειξη της Χώρας μας σε κέντρο παιδείας και πολιτισμού για ολόκληρη την ευρύτερη περιοχή. Περαιτέρω, η υιοθέτηση αυτής της πρότασης διευρύνει τις εκπαιδευτικές επιλογές και ευκαιρίες των νέων, συμβάλλει στην καταπολέμηση της παραπαιδείας και περιορίζει σημαντικά την "μετανάστευση" μεγάλου αριθμού Ελλήνων φοιτητών σε Πανεπιστήμια του εξωτερικού, η οποία επιφέρει οικονομική αιμορραγία στις οικογένειές τους και οδηγεί στην απώλεια ικανού και πολύτιμου επιστημονικού δυναμικού, δεδομένου ότι πολλοί από όσους φοιτούν στην αλλοδαπή, προτιμούν τελικά να παραμείνουν εκεί και μετά το πέρας των σπουδών τους. Η προωθούμενη αναθεώρηση του άρθρου 16, μέσω της ανάπτυξης υγιούς ανταγωνισμού με τα υφιστάμενα κρατικά πανεπιστήμια, αποβαίνει τελικά προς όφελος της ποιότητας των παρεχόμενων σπουδών και της παιδείας γενικότερα...».[/i] Σύμφωνα δε με την αιτιολογική έκθεση που συνοδεύει την αντίστοιχη πρόταση του Πα.Σο.Κ., [i]«...η δυνατότητα ίδρυσης μη κρατικών Πανεπιστημίων πρέπει να οριοθετηθεί συστηματικά με βάση μία σειρά αυστηρών εγγυήσεων, αντίστοιχων προς τις εγγυήσεις των δημοσίων Α.Ε.Ι. Επιπλέον πρέπει να προβλεφθεί ρητά στο Σύνταγμα ότι τα μη κρατικά Α.Ε.Ι. θα μπορούν να λάβουν αποκλειστικά την μορφή των μη κερδοσκοπικών φορέων. Έτσι εξασφαλίζεται ο δημόσιος έλεγχος στο μη κρατικό εκπαιδευτικό χώρο. (...). Προτείνουμε την αναθεώρηση των παραγράφων [5 και 6 του άρθρου 16] έτσι ώστε, διατηρουμένων των εγγυήσεων που ισχύουν για το δημόσιο Πανεπιστήμιο, να παρέχεται η δυνατότητα σύστασης Α.Ε.Ι. μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα από νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου και από ιδιώτες που αποβλέπουν να αναπτύξουν κοινωφελή δράση, μετά από κρατική άδεια. Απαραίτητο είναι να προβλέπεται ότι τα ιδρύματα αυτά θα υπάγονται σε κρατική εποπτεία με σκοπό την διασφάλιση παροχής ανώτατης εκπαίδευσης υψηλού επιπέδου και την εγγύηση των αρχών της ακαδημαϊκής ελευθερίας, της ελευθερίας της διδασκαλίας και της πλήρους αυτοδιοίκησης...».[/i]

Από τα παραπάνω προκύπτει ότι η Νέα Δημοκρατία και το Πα.Σο.Κ. συμφωνούν στην αναθεώρηση του άρθρου 16 του Συντάγματος, στην κατεύθυνση της άρσης της απόλυτης απαγόρευσης σύστασης και λειτουργίας ανωτάτων σχολών από ιδιώτες. Συμφωνούν, μάλιστα, η δυνατότητα ίδρυσης και λειτουργίας ανωτάτων σχολών από ιδιώτες να αφορά σε ανώτατες σχολές αποκλειστικά και μόνο μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, οι οποίες θα τελούν υπό τον αυστηρό έλεγχο και την εποπτεία του Κράτους Επισημαίνεται, ωστόσο, η προχειρότητα με την οποία το Πα.Σο.Κ. διατύπωσε την δική του αιτιολογική έκθεση επί των προτάσεών του, καθώς, επί παραδείγματι, [i]«...δυνατότητα σύστασης Α.Ε.Ι. μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα από νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου...»[/i] υπάρχει και με βάση τις ισχύουσες συνταγματικές διατάξεις, εκτός βέβαια αν με την φράση [i]«δυνατότητα σύστασης Α.Ε.Ι.»[/i] εννοείται η δυνατότητα σύστασης μόνο ιδιωτικών Α.Ε.Ι., δηλαδή ανωτάτων σχολών υπό την μορφή των νομικών προσώπων ιδιωτικού δικαίου. Σε διαφορετική περίπτωση, επισημαίνεται ότι καμία συνταγματική διάταξη δεν απαγορεύει σε νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου να συστήνουν πανεπιστημιακά ιδρύματα υπό την μορφή των νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου.

Η κατάργηση του αυστηρώς κρατικού, μονοπωλιακού χαρακτήρα της ανώτατης παιδείας κρίνεται ότι θα συμβάλει σημαντικά στην αύξηση των διαθέσιμων θέσεων στην ανώτατη εκπαίδευση, στον περιορισμό της «μετανάστευσης» για λόγους σπουδών, στην παρακολούθηση υψηλής ποιότητας προγράμματων σπουδών αντί των αμφίβολης ποιότητας προγραμμάτων σπουδών που παρέχονται σε πολλές χώρες του εξωτερικού, στην μείωση της οικονομικής επιβάρυνσης των οικογενειών που μέχρι σήμερα στέλνουν τα παιδιά τους να σπουδάσουν στο εξωτερικό, στην τόνωση της εθνικής οικονομίας, στην αναβάθμιση των σπουδών που παρέχονται και από τα κρατικά πανεπιστήμια, καθώς και στην προώθηση της επιστημονικής έρευνας σε όλους τους τομείς.

Τα μη-κρατικά πανεπιστήμια πρέπει να συστήνονται και να λειτουργούν με σαφείς ποιοτικές προδιαγραφές και με συγκεκριμένες οικονομικές προϋποθέσεις. Ωστόσο, η κρατική εποπτεία δεν πρέπει να εκτείνεται σε τέτοιο βαθμό ώστε να δυσχεραίνεται η λειτουργία των πανεπιστημίων και να ακυρώνονται εκ των πραγμάτων τα όποια πλεονεκτήματα αναμένει κανείς από την εισαγωγή της ιδιωτικής πρωτοβουλίας στον χώρο της ανώτατης εκπαίδευσης. Επιπλέον, ο μη-κερδοσκοπικός χαρακτήρας των μη-κρατικών πανεπιστημίων δεν επιτρέπεται να εκτείνεται σε τέτοιο βαθμό ώστε ο ιδιώτης να μην αναμένει κανένα απολύτως κέρδος από την αντίστοιχη δραστηριότητα. Έτσι, π.χ. μη-κερδοσκοπικού χαρακτήρα μπορεί ενδεχομένως να θεωρηθεί και ένα μη-κρατικό πανεπιστήμιο στο οποίο, το 30-40% των κερδών αποκομίζονται από τον ιδιώτη και το 60-70% των κερδών, αντίστοιχα, διατίθενται για κοινωφελείς σκοπούς. Σε διαφορετική περίπτωση, μη-κρατικά πανεπιστήμια θα μπορέσουν να συσταθούν μόνο από χορηγούς ή ευεργέτες, κάτι που είναι βεβαίως ευπρόσδεκτο αλλά στην πράξη μάλλον σπάνιο, αν όχι ουτοπικό. Η πρόθεση επιβολής αυστηρής κρατικής εποπτείας στα μη-κρατικά πανεπιστήμια και η εμμονή στον μη-κερδοσκοπικό τους χαρακτήρα θα έχουν ως αποτέλεσμα να καταστεί η αναθεώρηση των σχετικών συνταγματικών διατάξεων άνευ αντικειμένου. Υπό τέτοιες συνθήκες, κανένας ιδιώτης δεν θα ενδιαφερθεί να συμβάλει με οποιονδήποτε τρόπο στην σύσταση ή στην λειτουργία μη-κρατικών πανεπιστημίων. Σε κάθε περίπτωση, σημειώνεται ότι οι αποφάσεις της παρούσας Βουλής είναι δεσμευτικές μόνο αναφορικά με το ποιες συνταγματικές διατάξεις πρόκειται να αναθεωρηθούν. Το οριστικό περιεχόμενο που θα λάβουν οι υπό αναθεώρηση διατάξεις εξαρτάται αποκλειστικά και μόνο από τις αποφάσεις που λάβει η επόμενη Βουλή, οπότε και θα ολοκληρωθεί η αναθεώρηση του Συντάγματος.

---------------------------------
[size=10]*Το άρθρο αυτό δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά στο περιοδικό "Πολιτικά Θέματα", τ. 1554, 29-1-2007 & τ. 1555, 5-2-2007.[/size]

Τελευταία Νέα

Ανακοινώσεις ΔΣΑ
14:02
17/05/19
Επισυνάπτονται νέες οδηγίες προς δικαστικούς αντιπροσώπους για τη διαδικασία και την...
Ανακοινώσεις ΕΑΝΔΑ
15:26
16/05/19
Η ΕΑΝΔΑ κατέθεσε σήμερα επιστολή με αίτημα τη διεύρυνση των κατηγοριών των συναδέλφων που...
Ανακοινώσεις ΔΣΑ
08:32
16/05/19
Στον κάτωθι σύνδεσμο θα βρείτε το video απο το πρώτο ενημερωτικό σεμινάριο του ΔΣΑ για τους...
Ανακοινώσεις ΔΣΑ
08:31
16/05/19
Μετά την επιστροφή των διοριστήριων που δεν παρελήφθησαν και την ανακοίνωση των κενών ανά νομό από...
Ανακοινώσεις ΕΑΝΔΑ
17:25
15/05/19
Ένωση Ασκουμένων και Νέων Δικηγόρων Αθηνών          ...
Ανακοινώσεις ΕΑΝΔΑ
15:11
14/05/19
Ανακοινώσεις ΔΣΑ
09:34
14/05/19
ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΘΗΝΩΝ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Για τη συμμετοχή στον Πανελλήνιο Διαγωνισμό...
Ανακοινώσεις ΔΣΑ
09:18
14/05/19
Όπως είχαμε δεσμευτεί απέναντί σας, είμαστε στην ευχάριστη θέση να σας κοινοποιήσουμε τον Πρακτικό...
Ανακοινώσεις ΕΑΝΔΑ
11:33
11/05/19
Ένωση Ασκουμένων και Νέων Δικηγόρων Αθηνών          ...
Ανακοινώσεις ΔΣΑ
15:57
10/05/19
Σύμφωνα με την ανακοίνωση της Εισαγγελίας Πρωτοδικών Αθηνών, η παραλαβή των διορισμών των...