24.7.1923 - 24.7.2006: 83 Χρόνια από τη Συνθήκη της Λωζάννης

[b][center][size=14]24.7.1923 - 24.7.2006: 83 Χρόνια από τη Συνθήκη της Λωζάννης*[/size][/center]

[right][i][size=12]του Στάθη Σταθόπουλου[/i][/right][/b]

Αν μη τι άλλο πλούσια ήταν η συνεισφορά στο δημόσιο διάλογο για την πορεία των ελληνοτουρκικών (ε/τ) σχέσεων, με αφορμή κυρίως τον τραγικό χαμό του σμηναγού Κων/νου Ηλιάκη κατά τη διάρκεια της αερομαχίας της Καρπάθου, αλλά και το- γνωστό σε όλους- άρθρο Στεφανόπουλου. Με διάφορες μεταπτώσεις, η επίσημη ελληνική θέση συμπυκνώνεται στο εξής: ότι, δηλαδή, η υιοθέτηση από την Τουρκία διεθνούς συμπεριφοράς σύμφωνης με το Διεθνές Δίκαιο και τις αρχές καλής γειτονίας, στις οποίες, άλλωστε, εδράζεται η Ευρωπαϊκή Ενωση, θα θέσουν τις διμερείς σχέσεις σε τροχιά σταθερής βελτίωσης και θα βοηθήσουν να ξεπερασθούν οριστικά οι αντιπαραθέσεις του παρελθόντος.

Στην εξέλιξη της ενταξιακής πορείας της Τουρκίας προς την Ε.Ε. και ενόψει της υποχρεωτικής εκ μέρους της εφαρμογής των «κριτηρίων της Κοπεγχάγης», σημαντική μερίδα της διεθνούς κοινότητας ζητά, μεταξύ άλλων, από τη γείτονα χώρα τον σεβασμό του υφισταμένου νομικού πλαισίου, καθώς και τη δημιουργία και- κυρίως- εφαρμογή θεσμών προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των δικαιωμάτων των μειονοτήτων.

Την ώρα που γράφεται το παρόν συμπληρώνονται 83 ακριβώς χρόνια από την υπογραφή της- «ξεχασμένης» από πολλούς?- ιστορικής Συνθήκης της Λωζάννης (στο εξής: Συνθήκης) στις 24 Ιουλίου του 1923. Μια απλή ανάγνωσή της και μόνο οδηγεί στο αβίαστο συμπέρασμα ότι η απαιτήσεις αυτές της διεθνούς κοινότητας δεν συγκροτούν νέα αυτοτελή υποχρέωση που δημιουργήθηκε με αφορμή την ολοένα και αυξανόμενη ανάγκη νομικής δέσμευσης της Τουρκίας, ως υποκειμένου Διεθνούς Δικαίου, ενόψει της ενταξιακής αυτής πορείας, αλλά αυτούσιες υποχρεώσεις της που πηγάζουν από την ιστορική και- εν πολλοίς- «διορατική» αυτή Συνθήκη. Γιατί πολλά από τα σημεία τριβής στις ε/ τ σχέσεις που ανεφύησαν κυρίως από το 1973 και μετά, όταν η Τουρκία άρχισε συστηματικά να αμφισβητεί ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα και να επιδεικνύει- συχνά απροκάλυπτα- τάση βίαιου αναθεωρητισμού του καθεστώτος στο Αιγαίο, αποτελούν αντικείμενό της. Κάτι το οποίο συχνά λησμονείται. Για δύο από τα βασικά ζητήματα που απασχολούν την εξωτερική μας πολιτική, αλλά και το δημόσιο διάλογο ισχύουν τα εξής:

α) Για τις λεγόμενες «Γκρίζες Ζώνες» και την περίπτωση των Ιμίων

Η παγκοσμίως και διαχρονικά πρωτότυπη θεωρία των "γκρίζων ζωνών" που αναπτύχθηκε στους κόλπους αυτού που ονομάζεται συχνά «βαθύ Κράτος» στα μέσα της δεκαετίας του΄90 συνίσταται, με λίγα λόγια, στον ισχυρισμό ότι η ελληνική κυριαρχία εκτείνεται μόνο σε εκείνα τα νησιά του Αιγαίου τα οποία προσδιορίζονται ρητά (ονομαστικά) στα κείμενα των Συνθηκών με τις οποίες αυτά τα νησιά παραχωρήθηκαν στην Ελλάδα.

Να τι ορίζει, όμως η Συνθήκη:

«Η ληφθείσα απόφασις της 13ης Φεβρουαρίου 1914 υπό της Συνδιασκέψεως του Λονδίνου εις εκτέλεσιν των άρθρων 5 της Συνθήκης του Λονδίνου της 17/30 Μαΐου 1913 και 15 της Συνθήκης των Αθηνών της 1/14 Νοεμβρίου 1913, η κοινοποιηθείσα εις την Ελληνικήν Κυβέρνησιν τη 13 Φεβρουαρίου 1914 και αφορώσα εις την κυριαρχίαν της Ελλάδος επί των νήσων της Ανατολικής Μεσογείου, εκτός της Ίμβρου, Τενέδου και των Λαγουσών νήσων (Μαυρυών) ιδία των νήσων Λήμνου, Σαμοθράκης, Μυτιλήνης, Χίου, Σάμου και Ικαρίας επικυρούται, υπό την επιφύλαξιν των διατάξεων της παρούσης Συνθήκης των συναφών προς τα υπό την κυριαρχίαν της Ιταλίας διατελούσας νήσους, περί ων διαλαμβάνει το άρθρο 15. Εκτός αντιθέτου διατάξεως της παρούσης Συνθήκης, αι νήσοι, αι κείμεναι εις μικροτέραν απόστασιν των τριών μιλίων της ασιαστικής ακτής, παραμένουσιν υπό την τουρκικήν κυριαρχίαν» (άρθρο 12).

Και παρακάτω:

“Η Τουρκία παραιτείται υπέρ της Ιταλίας παντός δικαιώματος και τίτλου επί των κάτωθι απαριθμουμένων νήσων, τουτέστι της Αστυπαλαίας, Ρόδου, Χάλκης, Καρπάθου, Κάσσου, Τήλου, Νισύρου, Καλύμνου, Λέρου, Πάτμου, Λειψούς, Σύμης και Κω, των κατεχομένων νυν υπό της Ιταλίας και των νησίδων των εξ αυτών εξαρτωμένων, ως και της νήσου Καστελόριζου” (άρθρο 15).

β) Για την αποστρατικοποίηση Νησιών του Αιγαίου

Πουθενά στη Συνθήκη δεν προβλέπεται ότι αυτά θα τελούν υπό καθεστώς αποστρατικοποιήσεως. Η Ελληνική Κυβέρνηση αναλαμβάνει μόνον την υποχρέωση (αρ.13 της Συνθήκης) να μην εγκαταστήσει εκεί ναυτικές βάσεις ή οχυρωματικά έργα. Το ίδιο άρθρο επιτρέπει στην Ελλάδα να διατηρεί συνήθη αριθμό κληρωτών οπλιτών, οι οποίοι δύνανται να εκπαιδεύονται επί τόπου, καθώς επίσης και αστυνομικών δυνάμεων. Και πολύ περισσότερο δεν υπάρχει αυτονόητα κανένα διεθνές κείμενο από το οποίο να προκύπτει ότι αίφνης η Ελλάδα… παραιτήθηκε ποτέ από το φυσικό της δικαίωμα για άμυνα σε περίπτωση απειλής που στρέφεται κατά μέρους της επικράτειας της.

Όσον αφορά τα Δωδεκάνησα, είναι γνωστό ότι παραχωρήθηκαν στην Ελλάδα κατά πλήρη κυριαρχία με τη Σύμβαση Ειρήνης των Παρισίων, μεταξύ Ιταλίας και Συμμάχων, τον Απρίλιο του 1947. Παρά το γεγονός ότι οι διατάξεις της εν λόγω Συνθήκης προβλέπουν την αποστρατικοποίηση των νήσων αυτών ("Αι ανωτέρω νήσοι θα αποστρατιωτικοποιηθώσι και θα παραμείνωσιν αποστρατιωτικοποιημέναι"), στα Δωδεκάνησα υφίστανται ορισμένες δυνάμεις εθνοφυλακής, οι οποίες έχουν δηλωθεί σύμφωνα με τα προβλεπόμενα από τις διατάξεις της CFE. Η Τουρκία, όμως, δεν δικαιούται να επικαλείται τη Συνθήκη των Παρισίων, της οποίας δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος. Άλλωστε, ανάλογοι περιορισμοί επί ορισμένων ιταλικών νησιών, της Γερμανίας, της Βουλγαρίας, Ρουμανίας κλπ. έχουν προ πολλού καταργηθεί.

Όσον αφορά δε τη Λήμνο και τη Σαμοθράκη, η αρχική Σύμβαση της Λωζάννης για τα Στενά του 1923 (που προέβλεπε πλήρη αποστρατικοποίηση) αντικαταστάθηκε πλήρως από τη Σύμβαση του Montreux του 1936.
Πολύ περισσότερο: δεν υπάρχει αυτονόητα κανένα διεθνές κείμενο από το οποίο να προκύπτει ότι αίφνης η Ελλάδα… παραιτήθηκε ποτέ από το φυσικό της δικαίωμα για άμυνα σε περίπτωση απειλής που στρέφεται κατά μέρους της επικράτειας της.

Ελπίζεται ότι η προσέγγιση της Τουρκίας με την Ευρώπη αλλά και η εμβάθυνση και διεύρυνση της διμερούς συνεργασίας και η ειλικρινής ανταλλαγή απόψεων μεταξύ των δύο χωρών μέσω συνεχούς και εποικοδομητικού διαλόγου θα δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις για την ταχύτερη δυνατή εξομάλυνση των διμερών σχέσεων και σε αυτά τα ζητήματα. Και ασφαλώς η Συνθήκη της Λωζάννης τα έχει επιλύσει με σαφή και δεσμευτικό τρόπο.

Τα ακριβή κείμενα της Συνθήκης περιέχονται στην επίσημη σελίδα του Υπουργείου Εξωτερικών (http://www.mfa.gr/www.mfa.gr/el-GR/Policy), στην οποία εκτίθενται οι επίσημες ελληνικές θέσεις για τα ελληνοτουρκικά.

[b][i]*Το άρθρο δημοσιεύτηκε στο περιοδικό "Νομικός Φάκελος", (τεύχος Σεπτεμβρίου 2006).[/i][/b][/size]

Τελευταία Νέα

Ανακοινώσεις ΕΑΝΔΑ
18:41
18/10/19
Ένωση Ασκουμένων και Νέων Δικηγόρων Αθηνών               ...
Ανακοινώσεις ΔΣΑ
09:55
15/10/19
Η Συντονιστική Επιτροπή της Ολομέλειας των Προέδρων των Δικηγορικών Συλλόγων Ελλάδος, που...
Ανακοινώσεις ΕΑΝΔΑ
15:00
14/10/19
Ένωση Ασκουμένων και Νέων Δικηγόρων Αθηνών               ...
Ανακοινώσεις ΕΑΝΔΑ
13:40
14/10/19
Ένωση Ασκουμένων και Νέων Δικηγόρων Αθηνών               ...
Ανακοινώσεις ΔΣΑ
10:20
08/10/19
Η Μόνιμη Επιτροπή Δοκιμασίας Επάρκειας του άρθρου 16 Κώδικα Δικηγόρων (Ν.4194/2013) ανακοινώνει ότι...
Εκδηλώσεις
18:39
07/10/19
Το Ινστιτούτο Διεθνούς και Ελληνικού Αθλητικού Δικαίου (Ι.Δ.Ε.Α.Δ.)  σας προσκαλεί στην ετήσια...
Ανακοινώσεις ΔΣΑ
13:18
04/10/19
Ο Δικηγορικός Σύλλογος Αθηνών διοργανώνει Σπουδαστήριο για τον νέο Ποινικό Κώδικα, για ασκούμενους...
Εκδηλώσεις
12:51
02/10/19
  Η PALLADIAN CONFERENCES διοργανώνει για 6η συνεχή...
Προκηρύξεις
19:30
23/09/19
Ανακοινώσεις ΕΑΝΔΑ
08:37
23/09/19
Ένωση Ασκουμένων και Νέων Δικηγόρων Αθηνών               ...