Από τον Πρώιμο Φιλελευθερισμό στο Κοινωνικό Κράτος Δικαίου

[size=14][center][b]Από τον Πρώιμο Φιλελευθερισμό στο Κοινωνικό Κράτος Δικαίου[/b][/center][/size]

[size=12][b][i]του Αλεξάνδρου Απ. Μαντζούτσου[/i][/b][/size]

[size=11]Κράτος δικαίου είναι το κράτος εκείνο το οποίο σέβεται τα ανθρώπινα δικαιώματα και προωθεί τη διεύρυνση των ατομικών ελευθεριών σε όλους τους τομείς, περιορίζοντας εαυτόν στο να θεσπίζει κανόνες και να εποπτεύει την ομαλή εφαρμογή τους. Το κράτος δικαίου αποκαλείται, επίσης, και φιλελεύθερο κράτος.

Ιστορικά, ο φιλελευθερισμός ως πολιτική ιδεολογία εμφανίζεται με την άνοδο της αστικής τάξης, οπότε και η «ελέω θεού» μοναρχική εξουσία καθίσταται πλέον αδιανόητη. Οι ολοένα και εντονότερες διεκδικήσεις των αστών είχαν σαν αποτέλεσμα τη μετάβαση από την απολυταρχία στο συνταγματικό κράτος, από τη μοναρχία στην αντι-προσωπευτική δημοκρατία. Έχοντας δε κατά νου τον απάνθρωπο χαρακτήρα των μεσαιωνικών κυρίως κρατών, έντονη είναι πλέον η επιθυμία για απόλυτη αποχή του συνταγματικού κράτους από κάθε πτυχή της ιδιωτικής ζωής των πολιτών. Η σχετική επιθυμία μετουσιώθηκε αρχικά στη γαλλική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη (1789) και, κυρίως, στο Ομοσπονδιακό Σύνταγμα των ΗΠΑ (1787). Εξέχουσα θέση κατέχουν οι ατομικές ελευθερίες, ενώ οι όποιες κοινωνικές αξιώσεις για κρατική παρέμβαση είναι περιορισμένες έως ανύπαρκτες. Είναι η εποχή του λεγόμενου πρώιμου φιλελευθερισμού. Πρόκειται, δηλαδή, για το κράτος δικαίου στην καθαρή του μορφή, όπως αυτό κυριάρχησε στον ευρωπαϊκό χώρο του 19ου αιώνα και που στην Αμερική εξακολουθεί ως έχει μέχρι και σήμερα.

Σε αντίθεση, όμως, απ’ ό,τι συμβαίνει στις ΗΠΑ, οι σύγχρονες δυτικο-ευρωπαϊκές κοινωνίες θεωρούν τον πρώιμο αυτόν φιλελευθερισμό, κατά κάποιον τρόπο, ξεπερασμένο, ως μη δυνάμενο πλέον να ανταποκριθεί ικανοποιητικά στις ανάγκες των σύγχρονων πολιτών. Το κράτος θεωρείται σήμερα όχι πια ως δυνάστης από τον οποίον αποζητούμε την απόλυτη αποστασιοποίηση ή την αποχή, αλλά ως μια πολιτικά οργανωμένη κοινωνία, όπου η ανθρώπινη αξία καθίσταται πλέον όχι μόνο αντικείμενο σεβασμού (=αποχή) αλλά και προστασίας (=παρέμβαση). Τα ατομικά δικαιώματα αποβάλλουν τον «ατομικιστικό» τους χαρακτήρα και αποκτούν κοινωνικό προσανατολισμό. Η άσκησή τους δεν μπορεί να είναι πλέον ανεξέλεγκτη αλλά επιδέχεται σημαντικούς περιορισμούς κοινωνικού κυρίως χαρακτήρα. Ξεπερασμένη είναι αντίστοιχα και η διάκριση του δικαίου σε δημόσιο και ιδιωτικό, αφού και ένα μεγάλο μέρος των κανόνων του ιδιωτικού δικαίου αποτελεί αναγκαστικό δίκαιο, ενώ και τα ατομικά δικαιώματα «τριτενεργούν», όπου αυτό είναι δυνατό, και στις σχέσεις μεταξύ ιδιωτών.

H ουσία του σύγχρονου φιλελεύθερου κράτους δικαίου προϋποθέτει την ύπαρξη και λειτουργία θεσμών, που να του επιτρέπουν να λειτουργεί και ως κοινωνικό κράτος δικαίου. Με άλλα λόγια, το φιλελεύθερο κράτος οφείλει να παρεμβαίνει στο κοινωνικό – οικονομικό γίγνεσθαι, όταν και όπου μια τέτοια παρέμβαση κρίνεται επιβεβλημένη. Αντικείμενο δε της τελευταίας οφείλει να είναι κυρίως η χορήγηση παροχών προς κατηγορίες μελών του κοινωνικού συνόλου, προκειμένου να εξασφαλίζονται οι υπό καθεστώς δικαιοσύνης ομαλές συνθήκες κοινωνικής διαβίωσης.

Ο γνήσιος φιλελευθερισμός είναι, κατά συνέπεια εκ φύσεως κοινωνικός και ριζοσπαστικός στο θέμα της καταπολέμησης των κοινωνικο-οικονομικών ανισοτήτων. Στον φιλελευθερισμό, η οικονομία της αγοράς δεν είναι το παν. Απέναντι δε στον στυγνό καπιταλισμό, προτείνεται και τελικά επιβάλλεται εκ των πραγμάτων η κοινωνική αλληλεγγύη. Διότι, ο καπιταλισμός, έτσι τουλάχιστον όπως λειτουργεί σήμερα, θέτει σε κίνδυνο την ίδια την ανοιχτή κοινωνία, καθώς ευνοεί τη δημιουργία ολιγοπωλίων και μονοπωλίων, κάτι που ούτε την ελεύθερη αγορά ευνοεί ούτε συμβιβάζεται με την ουσία του οικονομικού φιλελευθερισμού. Διότι, η συγκέντρωση τεράστιας οικονομικής δύναμης στα χέρια λίγων έχει ως αποτέλεσμα:
-την ουσιαστική κατάργηση του ελεύθερου ανταγωνισμού
-απολύσεις εργαζομένων
-αποδυνάμωση του κοινωνικού κράτους
-υπονόμευση της λαϊκής κυριαρχίας και των ατομικών ελευθεριών
-οδυνηρές ανισότητες σε οικονομικό, κοινωνικό και πολιτικό επίπεδο.

Κατ’ αντιδιαστολή, λοιπόν, προς τον στυγνό καπιταλισμό, ο φιλελευθερισμός είναι βαθιά ανθρωποκεντρικός. Ο κοινωνικός ανθρωπισμός πηγάζει από την ηθική και νομική επιταγή του σεβασμού και της προστασίας της ανθρώπινης αξίας, η οποία συνιστά την conditio sine qua non του φιλελευθερισμού.

Φιλελευθερισμός σημαίνει:
-γενική αποδοχή της αρχής της ελευθερίας για όλους
-ίση και δίκαιη μεταχείριση όλων, χωρίς διακρίσεις
-θετικά μέτρα υπέρ των ασθενεστέρων και των λιγότερων ευνοημένων.

Φιλελευθερισμός σημαίνει απελευθέρωση του ανθρώπου:
-από την φτώχια και την εξάρτηση, πράγμα που επιτυγχάνεται καλύτερα με την οικονομία της αγοράς
-από την αυθαιρεσία και την επιβολή του ισχυρότερου, τα οποία καταστέλλονται και καταπολεμούνται από το κράτος δικαίου
-από την απεριόριστη και ανεξέλεγκτη εξουσία, η οποία πρέπει να τίθεται υπό τον έλεγχο της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας, σύμφωνα και με την αρχή της λαϊκής κυριαρχίας
-από τα δόγματα και τη μισαλλοδοξία, εξ ου και η ανάγκη για τον πλουραλισμό των αξιών, των ιδεών και των πεποιθήσεων, για την ηθική της ανεκτικότητας, του αλληλοσεβασμού και του διαλόγου.

Σε ό,τι αφορά τις προοδευτικές τάσεις και αντιλήψεις, ο φιλελευθερισμός είναι, κατά τη γνώμη μου, συνυφασμένος με την κοινωνική πρόοδο, υπό την εξής έννοια:
Η κοινωνία θεωρείται ότι προοδεύει όταν επιτυγχάνεται σημαντική και σταθερή οικονομική ανάπτυξη, αλλά ταυτόχρονα απουσιάζουν οι ακραίοι ατομικισμοί και εκφυλιστικά φαινόμενα προνομιακής θέσης μέσα στο κοινωνικό σύνολο. Μια χώρα δεν προοδεύει όταν προοδεύουν οι λίγοι, οι εκλεκτοί μιας κυβέρνησης ενός οικονομικού κατεστημένου. Η Ελλάδα μπορεί να εμπνεύσει στους πολίτες της, να τους καλλιεργήσει την επιθυμία για πρόοδο αλλά και για κοινωνική ευαισθησία. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, ο πολίτης μπορεί να αναπτύξει υψηλές προσδοκίες κα να αγωνιστεί για να πετύχει όσα περισσότερα μπορεί – και μέσα από τη δική του επιτυχία να έρθει και η επιτυχία και η πρόοδος του συνόλου.

Το φιλελεύθερο κράτος δίνει στον πολίτη τα εφόδια που αυτός χρειάζεται προκειμένου να δημιουργήσει, να προκόψει, να προχωρήσει μπροστά, να κάνει τα όνειρά του πραγματικότητα, να αναπτύξει τις ιδιαίτερες ικανότητες και τα χαρίσματά του, να πετύχει στη ζωή του…

Το φιλελεύθερο κράτος πρέπει να λειτουργεί προς όφελος της κοινωνίας και του πολίτη και όχι σε βάρος τους. Σε μια σύγχρονη ελεύθερη οικονομία, ο ανταγωνισμός είναι ασφαλώς απαραίτητος. Είναι η κινητήρια δύναμη, η οποία παράγει υψηλού επιπέδου προϊόντα και υπηρεσίες. Παρεπόμενη συνέπεια του ανταγωνισμού είναι ωστόσο και η δημιουργία ανισοτήτων, που θέτουν σε κίνδυνο την κοινωνική συνοχή. Εκεί απαντά το κράτος με διορθωτικές κινήσεις, οι οποίες γίνονται για να αποκατασταθεί η κοινωνική δικαιοσύνη. Η σχετική αναδιανομή του πλούτου γίνεται τόσο με τη λήψη άμεσων διορθωτικών μέτρων αλλά και έμμεσα, κυρίως μέσα από την παιδεία και την άσκηση κοινωνικής πολιτικής. Η διαδικασία της μερικής αναδιανομής λειτουργεί όχι αντιθετικά αλλά υποστηρικτικά προς τον ελεύθερο ανταγωνισμό, αφού αντιμετωπίζει τις ατέλειες και απορροφά τις παρενέργειές του, διευκολύνοντας έτσι την αυτοτροφοδοτούμενη λειτουργία του.

Το φιλελεύθερο κράτος είναι ένα αποτελεσματικό κράτος πρόνοιας και δικαίου. Παρέχει στον πολίτη πραγματικά καλά σχολεία και νοσοκομεία. Είναι αρωγός του πολίτη, του εξασφαλίζει την ασφάλεια, του εμπνέει εμπιστοσύνη και είναι σε θέση να προσφέρει λύσεις στα μικρά και μεγάλα προβλήματα της καθημερινής ζωής.

-----------------------------
[i]Ασκούμενος Δικηγόρος, Μεταπτυχιακός Φοιτητής Δημοσίου Δικαίου.[/i][/size]

Τελευταία Νέα

Ανακοινώσεις ΕΑΝΔΑ
18:41
18/10/19
Ένωση Ασκουμένων και Νέων Δικηγόρων Αθηνών               ...
Ανακοινώσεις ΔΣΑ
09:55
15/10/19
Η Συντονιστική Επιτροπή της Ολομέλειας των Προέδρων των Δικηγορικών Συλλόγων Ελλάδος, που...
Ανακοινώσεις ΕΑΝΔΑ
15:00
14/10/19
Ένωση Ασκουμένων και Νέων Δικηγόρων Αθηνών               ...
Ανακοινώσεις ΕΑΝΔΑ
13:40
14/10/19
Ένωση Ασκουμένων και Νέων Δικηγόρων Αθηνών               ...
Ανακοινώσεις ΔΣΑ
10:20
08/10/19
Η Μόνιμη Επιτροπή Δοκιμασίας Επάρκειας του άρθρου 16 Κώδικα Δικηγόρων (Ν.4194/2013) ανακοινώνει ότι...
Εκδηλώσεις
18:39
07/10/19
Το Ινστιτούτο Διεθνούς και Ελληνικού Αθλητικού Δικαίου (Ι.Δ.Ε.Α.Δ.)  σας προσκαλεί στην ετήσια...
Ανακοινώσεις ΔΣΑ
13:18
04/10/19
Ο Δικηγορικός Σύλλογος Αθηνών διοργανώνει Σπουδαστήριο για τον νέο Ποινικό Κώδικα, για ασκούμενους...
Εκδηλώσεις
12:51
02/10/19
  Η PALLADIAN CONFERENCES διοργανώνει για 6η συνεχή...
Προκηρύξεις
19:30
23/09/19
Ανακοινώσεις ΕΑΝΔΑ
08:37
23/09/19
Ένωση Ασκουμένων και Νέων Δικηγόρων Αθηνών               ...