Τεύχος 1ο

ΣυνημμένοΜέγεθος
εανδα,ψηφιακή μορφή.pdf3.18 MB
Embedded Scribd iPaper - Requires Javascript and Flash Player
Ένωση Ασκουµένων και Νέων ∆ικηγόρων Αθηνών (N-Ε.Α.Ν.∆.Α.)
Το έντυπο της Ε.Α.Ν.∆.Α, το οποίο θα κυκλοφορεί κάθε τρεις µήνες, αποτελεί µια συλλογική προσπάθεια, προκειµένου τα καθηµερινά προβλήµατα των ασκουµένων και νέων δικηγόρων να πάψουν να είναι κοινό µυστικό. Στόχος µας είναι να δοθεί το βήµα σε όλους µας, για να εκφράσουµε όλα όσα µας απασχολούν και να προτείνουµε λύσεις στα άµεσα ζητήµατα που καθιστούν την καθηµερινότητα του ασκουµένου και νέου ∆ικηγόρου πιο δύσκολη, αλλά και να ενηµερωθούµε για κρίσιµα νοµικά ζητήµατα. Ευχαριστούµε, λοιπόν, όλους όσοι εργάστηκαν εθελοντικά για την έκδοση αυτού του εντύπου και δεσµευόµαστε µε το πέρασµα του χρόνου να δώσουµε το λόγο σε µεγαλύτερο αριθµό συναδέλφων.
Τα νέα δεδοµένα µετά το Μνηµόνιο και την επιβολή του Φ.Π.Α στις δικηγορικές υπηρεσίες καθιστούν απαραίτητη τη σωστή και άµεση ενηµέρωση του δικηγόρου. Το έντυπο αυτό είναι ενδεικτικό της γενικότερης διάθεσης που διακατέχει το νέο ∆.Σ της Ε.Α.Ν.∆.Α και της πρόθεσής του να συνεχίσει το έργο του προηγούµενου ∆.Σ, δίνοντας ταυτόχρονα έναν αέρα ανανέωσης και αναδεικνύοντας σε πρωταγωνιστή τον καθένα από µας. Κρίσιµο είναι να αντιληφθούµε όλοι µας ότι το πρώτο στάδιο για την επίλυση των προβληµάτων είναι ο εντοπισµός τους και η ανάδειξή τους, πράγµα το οποίο αποτελεί και πρωταρχικό στόχο του παρόντος εντύπου. Καλή ανάγνωση...
ΕΝΩΣΗ ΑΣΚΟΥΜΕΝΩΝ & ΝΕΩΝ ∆ΙΚΗΓΟΡΩΝ ΑΘΗΝΩΝ Τεύχος 1ο Αρχισυντάκτρια: Σταµαδιάνου Κυριακή, ∆ικηγόρος, Μέλος ∆.Σ. Ε.Α.Ν.∆.Α. Συντακτική οµάδα: 1) Βλαχοκυριάκου Αναστασία, Ασκουµένη ∆ικηγόρος 2) ∆ιγενάκη Ελένη, ∆ικηγόρος 3) Καλογριδάκης Ιωάννης, ∆ικηγόρος 4) Κλειώσης Χρήστος, ∆ικηγόρος 5) Κουτρουµάνος Βαγγέλης, ∆ικηγόρος 6) Λιακόπουλος ∆ηµήτρης, ∆ικηγόρος 7) Παπαδοπούλου Βάνια, Ασκουµένη ∆ικηγόρος 8) Φασλής Χρήστος, ∆ικηγόρος
www.eanda.gr
N-Ε.Α.Ν.∆.Α.
-1
Χαιρετισµοί Προέδρων Ε.Α.Ν.∆.Α. & Σ.Ν.Α.∆.Π.
“Η ∆ικαιοσύνη χωρίς δύναµη είναι ανίσχυρη, ενώ η δύναµη χωρίς ∆ικαιοσύνη Τυραννία” διατύπωνε ο Blaise Pascal στα µέσα του 17ου αιώνα. Τρεις αιώνες µετά η ρήση του Γάλλου στοχαστή φαντάζει πιο επίκαιρη παρά ποτέ ιδιαίτερα µάλιστα για τους νέους συναδέλφους και ασκουµένους που κάνουν τα πρώτα τους βήµατα στη µάχιµη δικηγορία. Καλωσορίζουµε τη νέα προσπάθεια και πρωτοβουλία της έκδοση του νέου εντύπου Ν.Ε.Α.Ν.∆.Α. και ευελπιστούµε αυτό να αποτελέσει ένα ουσιαστικό και σηµαντικό εργαλείο για κάθε ασκούµενο και νέο συνάδελφο. Αναγνωρίζοντας και δίχως βέβαια να παραβλέπουµε, όλες τις αξιόλογες προσπάθειες έντυπου λόγου καθώς και την συµβολή όλων των περιοδικών και εφηµερίδων του κλάδου µας στην ανάδειξη των προβληµάτων της µάχιµης δικηγορίας εν γένει, θεωρούµε ότι το Ν.Ε.Α.Ν.∆.Α. επικεντρωµένο αποκλειστικά στα καθηµερινά - καυτά προβλήµατα και θέµατα του ασκούµενου και νέου συναδέλφου θα αποτελέσει τον γνήσιο εκφραστή του. Το Ν.Ε.Α.Ν.∆.Α. απαλλαγµένο από ντιρεκτίβες, συνταγές και καρµπόν πιστεύουµε ότι θα είναι το γνήσιο βήµα και µέσο για την ελεύθερη και ανεξάρτητη έκφραση του ασκουµένου και νέου δικηγόρου µε γνώµονα την ανάδειξη των προβληµάτων του, τη βελτίωση και επίλυσή τους. Σε µια πολιτικοκοινωνική συγκυρία που ο συνδικαλισµός σκοπίµως βάλλεται και όπου οι συνδικαλιστές δέχονται αήθη πολλές φορές πυρά µε την φθηνή προσχηµατική ιδεοληψία ότι αποτελούν το δεκανίκι και το µακρύ χέρι της εξουσίας, θέλοντας µε αυτόν τον τρόπο να αποµειώσουν την αξία και την προσφορά των συνδικαλιστικών φορέων, η σθεναρή αντίσταση της Ενώσεώς µας στο νοσηρό αυτό για τον συνδικαλισµό κλίµα εδράζεται σε µια διαρκή και µε αµείωτη ένταση προσπάθεια ανάδειξης των θεµάτων και προβληµάτων που απασχολούν τον κλάδο µας µέσα από οµιλίες, εκδηλώσεις, συναντήσεις µε αρµόδιους φορείς και καταθέσεις κειµένων µε τις θέσεις της Ενώσεώς µας. Ειδικότερα, µετά από παρέµβασή µας και δυο συναντήσεις µας µε τον Πρόεδρο της Τριµελούς ∆ιοίκησης του Πρωτοδικείου Αθηνών στον οποίο καταθέσαµε και σχετικό υπόµνηµα για τα προβλήµατα των νέων συναδέλφων και ασκουµένων καθώς και τις θέσεις της Ενώσεώς µας, πετύχαµε στο τµήµα των διαταγών πληρωµής την τοποθέτηση δικαστών οι οποίοι δεν έχουν καµία άλλη υποχρέωση, ώστε να εστιάσουν στην δραστικότερη και αµεσότερη επίλυση της καθυστερήσεως εκδόσεως διαταγών πληρωµής, επίσης την προσωρινή τοποθέτηση µετά το πέρας της αποχής κατά το µήνα Ιούλιο ενός επιπλέον δικαστή στο τµήµα προσηµειώσεων, ώστε να αποφευχθεί η όποια συµφόρηση. Αξίζει να σηµειώσουµε ότι εισηγηθήκαµε και λάβαµε σχετική διαβεβαίωση περί της ενισχύσεως και αυξήσεως του ποσοστού των διοριζοµένων ασκούµενων και νέων δικηγόρων στις περιφερειακές και δηµοτικές εκλογές. Για την καλλίτερη και συντοµότερη εξυπηρέτηση των νέων συναδέλφων και ασκουµένων σε συνεργασία µε τον ∆.Σ.Α. εγκαταστήσαµε wi-fi στη βιβλιοθήκη του ∆ικηγορικού Συλλόγου, ενώ αναµορφώνεται και πολύ σύντοµα θα είναι έτοιµη και διαθέσιµη στους χρήστες της η νέα ιστοσελίδα της Ενώσεώς µας. Με αφορµή τις εξελίξεις στον τρόπο άσκησης της δικηγορίας υπό τη σκιά της µνηµονικής πολιτικής και τις αλλαγές που οι επιταγές του µνηµονίου της Τρόικα θα επιφέρουν στον κλάδο µας διοργανώσαµε ενηµερωτική εκδήλωση - οµιλία, η οποία έτυχε µεγάλης ανταπόκρισης και συµµετοχής από τους νέους συναδέλφους. Περαιτέρω, συνεχίζουµε να πιέζουµε προς κάθε κατεύθυνση, ώστε να αλλάξει ο ισχύων τρόπος άσκησης και εφεξής ο χρόνος άσκησης να µοιράζεται σε εννεάµηνη άσκηση στα ∆ικαστήρια µε αµοιβή τον βασικό µισθό του δηµοσίου υπαλλήλου και ασφάλιση στο ΙΚΑ και εννεάµηνη άσκηση σε δικηγορικό γραφείο, λαµβάνοντας συγχρόνως την διαβεβαίωση από το Υπουργείο ∆ικαιοσύνης ότι ένα πάγιο αίτηµα της Ένωσης µας θα γίνει πράξη. Στο ευρύτερο πλαίσιο της καινοτόµου πολιτικής της Ένωσής µας για ενδυνάµωση της υγιούς 2-
N-Ε.Α.Ν.∆.Α.
www.eanda.gr
ανταγωνιστικότητας των νέων δικηγόρων και ασκουµένων, στόχος µας είναι να αναπτύξουµε και να δηµιουργήσουµε έναν φορέα που σε συνεργασία µε αντίστοιχους Ευρωπαϊκούς φορείς και στο πλαίσιο ευρωπαϊκών προγραµµάτων θα επιβοηθά ασκούµενους δικηγόρους να πραγµατοποιούν την άσκηση τους σε Ευρωπαϊκά Όργανα στην Ελλάδα και σε χώρες - µέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Με γνώµονα όλα τα ανωτέρω και µε κεντρικό στόχο την βελτίωση της καθηµερινότητας και των συνθηκών της µάχιµης δικηγορίας σε όλα τα επίπεδα για τον ασκούµενο και νέο δικηγόρο ευχόµαστε η νέα έντυπη έκδοση της Ενώσεως µας Ν.Ε.Α.Ν.∆.Α. να αποτελέσει σηµαντικό εργαλείο. Eυελπιστούµε να σας έχουµε όλους αρωγούς µας στη νέα αυτή προσπάθεια µας. Μιχάλης Κ. Καλαντζόπουλος ∆ικηγόρος, Πρόεδρος της Ένωσης Ασκουµένων και Νέων ∆ικηγόρων Αθηνών (E.Α.Ν.∆.Α.)
Συνάδελφοι, ∆ιανύουµε µία περίοδο γεµάτη από σηµαντικές και ίσως δυσάρεστες εξελίξεις στο χώρο µας. Ο ερχοµός του ΦΠΑ στην καθηµερινότητά µας, το πολυσυζητηµένο άνοιγµα των κλειστών επαγγελµάτων, η πρόθεση κατάργησης των γραµµατίων προείσπραξης, έχουν χωρίς αµφιβολία γεµίσει απαισιοδοξία τους περισσότερους από εµάς. Στις δύσκολες αυτές εποχές η συσπείρωση γύρω από τα συνδικαλιστικά µας όργανα κρίνεται επιβεβληµένη. Η Ε.Α.Ν.∆.Α., όπως και ο Σ.Ν.Α.∆.Π., δίνουν καθηµερινά αγώνα για την προάσπιση των δικαιωµάτων των νέων και ασκούµενων συναδέλφων. Η δύναµή µας κρύβεται στην ενεργή και όχι παθητική στάση των µελών µας. Όλοι µαζί µπορούµε να δηµιουργήσουµε µια σύγχρονη δικηγορία. Παναγιώτης Τυράσκης ∆ικηγόρος, Πρόεδρος Συλλόγου Νέων και Ασκουµένων ∆ικηγόρων Πειραιά (Σ.Ν.Α.∆.Π.)
Χαιρετισµοί τέως µελών ∆.Σ. Ε.Α.Ν.∆.Α.
Κυρίες και κύριοι σύµβουλοι του ∆.Σ. της Ε.Α.Ν.∆.Α. θα ήθελα να σας ευχαριστήσω για την τιµή που µου κάνετε να συµµετέχω κι εγώ στην προσπάθεια που ξεκινάτε, εκδίδοντας το πρώτο τεύχος του περιοδικού - φωνή των ασκουµένων και νέων ∆ικηγόρων και να σας ευχηθώ καλή επιτυχία στο έργο σας. Από το βήµα που µου δίνετε θα ήθελα να αδράξω την ευκαιρία και να µοιραστώ µε τα µέλη της Ενώσεως µας την εµπειρία και τις αναµνήσεις από την θητεία µου ως µέλος, Αντιπρόεδρος και εν τέλει Πρόεδρος του ∆.Σ. της Ε.Α.Ν.∆.Α. και κυρίως να µιλήσω για την δράση της Ενώσεως µας τα τελευταία δύο έτη. Κατά τη διάρκεια της θητείας µου ως Προέδρου του ∆.Σ. της Ε.Α.Ν.∆.Α. για τα έτη 2008 και 2009 πρώτο µέληµα του νεοεκλεγέντος ∆.Σ. ήταν η θεσµική θωράκιση της Ενώσεως µας και η δηµιουργία τέτοιων συνδικαλιστικών αντανακλαστικών έτσι ώστε η Ε.Α.Ν.∆.Α. να είναι παρούσα µε συνέπεια, αµεσότητα και στεντόρεια φωνή στην αντιµετώπιση ζητηµάτων που αφορούσαν τους ασκούµενους και νέους ∆ικηγόρους. Στα πλαίσια αυτά, µε πρωτοφανή ενότητα και σύµπνοια των µελών του ∆.Σ. κατορθώσαµε να επιδείξουµε αποτελεσµατικότητα στα περισσότερα από τα ανακύψαντα συνδικαλιστικά ζητήµατα και παρά το γεγονός ότι εξ αρχής αντιµετωπιστήκαµε µε φοβία από τον ∆.Σ.Α αλλά και καχυποψία ακόµη και από τα ίδια τα µέλη της Ε.Α.Ν.∆.Α. Αξίζει να αναφερθεί ότι η Ε.Α.Ν.∆.Α. πρωτοστάτησε στην απόσυρση του νόµου του τότε Υπουργού Εθνικής Οικονοµίας κ. Αλογοσκούφη που καταργούσε το αφορολόγητο των νέων επιστηµόνων και αντέδρασε δυναµικά µέσω πορείας που οργάνωσε προς την Βουλή των Ελλήνων
www.eanda.gr
N-Ε.Α.Ν.∆.Α.
-3
και επίδοσης ψηφίσµατος στον Πρόεδρο της, αλλά και µέσω συλλογής ηλεκτρονικών υπογραφών στο διαδίκτυο µε µεγάλη ανταπόκριση και συµµετοχή των µελών της. Οργάνωσε εκδηλώσεις - συζητήσεις, επιθυµώντας να ανοίξει ο διάλογος µεταξύ των συναδέλφων σχετικά µε χρόνιες δυσκαµψίες του επαγγέλµατος µας, όπως η εκδήλωση που πραγµατοποιήθηκε στην Παλαιά Βουλή για την αναµόρφωση του θεσµού της άσκησης, αλλά και η εκδήλωση στο ∆.Σ.Α. για τους εµµίσθους και τους συνεργάτες δικηγόρους, καθώς και εκδηλώσεις επιστηµονικού - νοµικού ενδιαφέροντος. Πρότεινε λύσεις για την αντιµετώπιση καθηµερινών προβληµάτων των ασκουµένων και νέων ∆ικηγόρων, τη διευκόλυνση της καθηµερινότητας όλων µας στα ∆ικαστήρια, κάνοντας καίριες παρεµβάσεις τόσο στον Πρόεδρο του Πρωτοδικείου Αθηνών, όσο και στον Πρόεδρο του ∆.Σ.Α. και τους Προέδρους των επιτροπών εξετάσεων για τους Ασκούµενους ∆ικηγόρους . Καθίσαµε ως ∆.Σ. της Ε.Α.Ν.∆.Α. στο ίδιο τραπέζι µε τον νυν Υπουργό ∆ικαιοσύνης κ. Καστανίδη, πρώτοι από οιονδήποτε άλλο θεσµικό φορέα στον χώρο των ∆ικηγόρων, παρουσιάζοντας τις προτάσεις µας για την επιτάχυνση στην απονοµή δικαιοσύνης, για την αναµόρφωση του θεσµού της άσκησης, για την θωράκιση των συναδέλφων µας που απασχολούνται ως συνεργάτες δικηγόροι , για την εισαγωγή της ηλεκτρονικής δικαιοσύνης και των ευκολιών που µας προσφέρει η τεχνολογία στην καθηµερινότητα µας στα ∆ικαστήρια, την εξεύρεση νέων πόρων για την αύξηση του µερίσµατος του ειδικού διανεµητικού λογαριασµού κλπ. Καταλήγοντας και επειδή εχθρός του καλού είναι πάντα το καλύτερο, θα ήθελα να εκφράσω την βεβαιότητα µου ότι το νεοεκλεγέν ∆.Σ. της Ε.Α.Ν.∆.Α. θα συνεχίσει την προσπάθεια µας, παράγοντας ακόµη πιο ουσιαστικό έργο καθιστώντας την Ένωση µας ως έναν από τους πιο διεκδικητικούς επιστηµονικούς φορείς στην χώρα µας, προασπίζοντας τα συµφέροντα των νέων συναδέλφων απέναντι στη λαίλαπα που θέλει να υποβαθµίσει το λειτούργηµα του ∆ικηγόρου. Προϋπόθεση αυτού είναι να καταλάβουµε όλα τα µέλη της Ε.Α.Ν.∆.Α ότι έχει έρθει ο καιρός να αναλάβουµε ως νέοι επιστήµονες στα χέρια µας το µέλλον της γενιάς µας, συµµετέχοντας και διεκδικώντας αυτά που αξίζουµε. Παναγιώτης Α. Λάρδας ∆ικηγόρος, τ. Πρόεδρος Ε.Α.Ν.∆.Α. Αγαπητοί Συνάδελφοι, Με µεγάλη µου χαρά έλαβα την πρόσκληση από τον Πρόεδρο της Ένωσης µας, Μιχάλη Καλαντζόπουλο, να γράψω τις σκέψεις µου στο πρώτο τεύχος του περιοδικού, που κρατάτε ήδη στα χέρια σας και εκδίδεται από την Ένωση Ασκούµενων και Νέων ∆ικηγόρων Αθηνών. Η χαρά µου αυτή είναι δικαιολογηµένη, καθότι την περίοδο, που είχα την τιµή να βρίσκοµαι στην Προεδρεία της Ένωσης, είχα εκφράσει τη σκέψη µου να κυκλοφορήσουµε ένα έντυπο και ηλεκτρονικό περιοδικό. Η σκέψη αυτή πήρε πλέον σάρκα και οστά από το νέο ∆.Σ. µε την κυκλοφορία του πρώτου τεύχους Ν.Ε.Α.Ν.∆.Α. Πρόκειται για ένα σοβαρό και χρήσιµο για όλους µας εγχείρηµα. Αναµφίβολα, η κυκλοφορία αυτού του εντύπου έρχεται σε µία χρονική περίοδο, που η χώρα µας βιώνει µία πρωτοφανή οικονοµική κρίση, που κλυδωνίζει την κοινωνική συνοχή και ναρκοθετεί το µέλλον της γενιάς των νέων ανθρώπων. Ανάµεσα στους νέους της χώρας, που πλήττονται από την γενικευµένη κρίση, ανήκει και ένα µεγάλο κοµµάτι επιστηµόνων, κατόχων πανεπιστηµιακού και πολλές φορές µεταπτυχιακού τίτλου σπουδών. Στη γενιά αυτή των νέων επιστηµόνων µε τα πολλά προβλήµατα περίοπτη θέση κατέχουν οι απόφοιτοι των Νοµικών Σχολών, ήτοι των Ασκούµενων και νέων δικηγόρων Αθηνών. Χαρακτηριστικό του γενικευµένου αρνητικού κλίµατος, που τείνει να κυριαρχήσει, στην ψυχολογία της καθηµερινότητάς µας, είναι και η απόρριψη και ο αρνητισµός, που επιδεικνύουν οι νέοι απέναντι σε θεσµούς, κοµµατικά σχήµατα, συνδικαλιστικά σωµατεία και επαγγελµατικές ενώσεις, όπως αυτό αποτυπώνεται σε δηµοσκοπικές έρευνες του τύπου και των blogs. Στο δύσκολο από πολλές απόψεις χειµώνα, που έρχεται στο επάγγελµά µας, είναι πολύ σηµαντικό να µην πτοηθούµε και να µην αφήσουµε µοιρολατρικά την τύχη της ασκήσεως και οργα4-
N-Ε.Α.Ν.∆.Α.
www.eanda.gr
νώσεως του επαγγέλµατος µας σε τρίτους να αποφασίσουν για Εµάς, αλλά χωρίς Εµάς. Αυτό µπορεί να γίνει µόνο µε τη δική µας διαρκή επαγρύπνηση και τη συµµετοχή µας σε προσπάθειες, που οργανώνονται από µορφώµατα, απαρτιζόµενα από ανθρώπους, που ξέρουµε ότι συµβιώνουν µαζί µας, συναντιλαµβάνονται τις επαγγελµατικές δυσκολίες και επιδιώκουν την αντιµετώπιση αυτών, προκειµένου να µπορούν να ζουν µε αξιοπρέπεια και εντιµότητα. Ως πρώην Πρόεδρος και µέλος του προηγούµενου ∆ιοικητικού Συµβουλίου κάναµε µεγάλα βήµατα για επιστροφή των στόχων της Ένωσης στην πολιτικότητα, στο διεκδικητικό και δηµιουργικό συνδικαλισµό και στην προσέγγιση των µεγάλων προβληµάτων των νέων ∆ικηγόρων (φορολόγηση, αµοιβές συνεργατών, ωράριο, οργάνωση επαγγέλµατος, άσκηση κλπ.). Με το έντυπο αυτό η προηγούµενη προσπάθεια ενδυναµώνεται, καθώς δίδεται η δυνατότητα σε όλους µας να επικοινωνήσουµε µε το ∆.Σ. της Ένωσης, να καταθέσουµε τις προτάσεις µας και να εκφραστούµε µέσω αυτού, και το πλέον σηµαντικό να οργανωθούµε αρτιότερα και αποτελεσµατικότερα στη διεκδίκηση της επαγγελµατικής µας ζωής και τιµής στη σηµερινή κρίσιµη περίοδο της εφαρµογής του Μνηµονίου. Καλή αρχή στο Νέο Εκδοτικό Ξεκίνηµα. Νικόλαος Β. Κουτκιάς ∆ικηγόρος, τ. Πρόεδρος Ε.Α.Ν.∆.Α.
Με αφορµή τις τελευταίες εξελίξεις, την οικονοµική κρίση και τα πρόσφατα µέτρα ο καθένας µπορεί εύκολα να εξάγει το συµπέρασµα ότι η οικονοµία, η ελληνική κοινωνία µας περνάει βαθύτατη κρίση... Εξαίρεση δεν µπορεί να αποτελέσει η πολιτική όπως και ο συνδικαλισµός µε άµεσο αντίκτυπο στους εκφραστές τους. Γιατί δεν µπορεί να ισχυριστεί κάποιος ότι φταίει το µνηµόνιο ή η οποιαδήποτε Κυβέρνηση -τουλάχιστον αποκλειστικά- για τα «χάλια» της καθηµερινότητας των ∆ικαστηρίων µας, τη µη ουσιαστική παρέµβαση για το ασφαλιστικό ή την υγειονοµική µας περίθαλψη, για θέµατα αµοιβών, εµµίσθων, νέων και ασκούµενων δικηγόρων. Γιατί δεν µπορεί να ισχυριστεί ο οποιοσδήποτε ότι φταίει η τρόικα για την ενδεχόµενη κατάργηση των γραµµατίων προείσπραξης. Απλούστατα, για άλλη µία φορά ο ∆ικηγορικός µας Σύλλογος πιάστηκε «εξ απίνης», απροετοίµαστος µπροστά σε αυτά που ήλθαν και αδύναµος να αρθρώσει ουσιαστικό- παρεµβατικό λόγο και πρόταση, προκειµένου να προλάβει τις εξελίξεις, να προστατεύσει τα µέλη του... ∆εν είναι δυνατόν ο µεγαλύτερος επιστηµονικός Σύλλογος της χώρας να βρίσκεται πίσω από τις εξελίξεις, να µην συµβάλλει -µε προτάσεις, θέσεις, παρεµβάσεις του- στην προώθηση του νοµοθετικού έργου, στην άσκηση ουσιαστικής και αποτελεσµατικής πίεσης για ζωτικά ζητήµατα των µελών του και εξεύρεση βιώσιµων λύσεων για επίκαιρα και σηµαντικά προβλήµατα, όπως π.χ. στις µέρες, την κατάργηση των γραµµατίων προείσπραξης. Όλοι γνωρίζαµε και όλοι πληροφορούµασταν την εναντίωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στο θέµα των ελαχίστων -κατώτατων αµοιβών αλλά ουδεµία προετοιµασία υπήρξε, καµία πρόταση δεν πραγµατοποιήθηκε στο πλαίσιο να τροποποιηθεί - µεταλλαχθεί το ελάχιστο όριο των αµοιβών µας σε τεκµαρτό ή σε οτιδήποτε άλλο, προκειµένου να προστατευθούµε από µια ισοπεδωτική λογική- κυρίως µεγάλων εταιρειών, τραπεζών- συµπίεσης των αµοιβών. Ενόψει των εξελίξεων αυτών και εξ αφορµής των ανωτέρω θεωρώ πως η νέα εποχή του µνηµονίου και του ∆.Ν.Τ. εκτός από το τέλος της µεταπολίτευσης και των κλασσικών- παλαιών αντιλήψεων και φθαρµένων προσώπων σηµατοδοτεί την έλευση «στα πράγµατα» νέων ενεργών ανθρώπων, οι οποίοι έχουν το σθένος και την όρεξη να αλλάξουν τα πράγµατα, να συµβάλλουν στη δηµοκρατικότερη λειτουργία του Συλλόγου µας, να κάνουν το αυτονόητο... Να ασκήσουν ουσιαστική παρέµβαση στα δηµόσια πράγµατα του Συλλόγου αλλά και του τόπου µας...
Η κρίση αξιοπιστίας του ∆.Σ.Α.
www.eanda.gr
N-Ε.Α.Ν.∆.Α.
-5
Χρέος όλων µας και ενόψει των επερχόµενων εκλογών του ∆.Σ.Α. πρέπει να είναι να µην επιτρέψουµε εµείς οι ίδιοι -µε τις επιλογές µας- την ακύρωσή µας από κανέναν και για τίποτα.
Χαράλαµπος Θ. Κονδύλης ∆ικηγόρος, Π.Μ.Σ. στο ∆ηµόσιο ∆ίκαιο τ. Γραµµατέας της Ενώσεως Ασκουµένων και Νέων ∆ικηγόρων (Ε.Α.Ν.∆.Α.)
Η σύγχρονη πραγµατικότητα απαιτεί την άµεση δηµιουργία ενός θεσµικού πλαισίου που θα ρυθµίζει την µορφή της συνεργατικής δικηγορίας. Οι νέοι ∆ικηγόροι δεν είναι υπάλληλοι, είναι υψηλού επιπέδου επιστήµονες και απαιτούν ανάλογη αντιµετώπιση. Το 2008 ύστερα από µια µακρά περίοδο απραξίας και αποδιοργάνωσης ξεκινήσαµε µια προσπάθεια καταγραφής και ανάδειξης των προβληµάτων των νέων ∆ικηγόρων. Με σειρά εκδηλώσεων και παρεµβάσεων τόσο προς τον ∆.Σ.Α. όσο και προς άλλους επίσηµους φορείς καταστήσαµε σαφές ότι θλιβερά φαινόµενα όπως τα εξοντωτικά ωράρια, οι κατώτερες των περιστάσεων αµοιβές, η ανασφάλιστη εργασία και η άσχηµη συµπεριφορά των µεγαλυτέρων σε ηλικία ∆ικηγόρων δεν µπορούν πλέον να γίνουν αποδεκτά. Σήµερα δύο χρόνια µετά έχουν όλοι αντιληφθεί ότι απαιτείται η δηµιουργία ενός θεσµικού πλαισίου µέσω του οποίου θα ρυθµίζονται οι σχέσεις ∆ικηγόρου και ∆ικηγόρου-Συνεργάτη οι οποίες σήµερα είναι αρρύθµιστες. Οι νέοι ∆ικηγόροι κουρασµένοι πλέον από τις διαπιστωτικές θεωρητικές προσεγγίσεις απαιτούν για κάτι πιο συγκεκριµένο. Η Ε.Α.Ν.∆.Α. χωρίς να λαϊκίσει και µακριά τόσο από τις µαξιµαλιστικές προσεγγίσεις αριστερόστροφων σχηµάτων όσο και από τις απάνθρωπες και ισοπεδωτικές νοοτροπίες νεοφιλελεύθερων µορφωµάτων θέτει το ζήτηµα σε µια ρεαλιστική βάση. Απαιτούµε την άµεση ένταξη στον Κώδικα περί ∆ικηγόρων ενός συγκεκριµένου θεσµικού πλαισίου το οποίο θα κατοχυρώνει ένα minimum δικαιωµάτων για τον Συνεργάτη-∆ικηγόρο χωρίς όµως να τον µετατρέπει σε έναν κακοπληρωµένο δηµόσιο υπάλληλο, παραγνωρίζοντας ότι πρόκειται για έναν υψηλού επιστηµονικού επιπέδου ελεύθερο επαγγελµατία. Μέτρα όπως η υποχρεωτική κάλυψη των ασφαλιστικών εισφορών του Συνεργάτη-∆ικηγόρου κατά τα 2/3 από τον εργοδότη του, η υποχρέωση καταβολής αποζηµιώσεως σε περίπτωση απόλυσης, η άδεια µετ’ αποδοχών και η άδεια τοκετού και λοχείας για τις γυναίκες συναδέλφους µας αποτελούν ρυθµίσεις που χωρίς αυτές ο εργασιακός µεσαίωνας που βιώνουν οι νέοι συνάδελφοι δεν θα εκλείψει ποτέ. Απόψεις ότι οι νέοι Συνάδελφοι πρέπει να κάνουν υποµονή, να περιµένουν κάποια χρόνια και αν είναι άψογοι επιστηµονικά θα εκτιµηθούν και τότε θα κερδίσουν µια θέση όπως την ονειρεύτηκαν στα φοιτητικά τους χρόνια είναι προσβλητικές για ένα κοµµάτι του ∆.Σ.Α. που σε λίγα χρόνια θα αποτελεί την πλειοψηφία του Συλλόγου µας και ταυτόχρονα δηλωτικές µιας αριστοκρατικής και πεπαλαιωµένης νοοτροπίας που σήµερα έχει ξεπεραστεί από τις εξελίξεις. Σε λίγους µήνες θα κληθούµε να επιλέξουµε το νέο Πρόεδρο του ∆.Σ.Α. µέσα σε µια δύσκολη οικονοµική και κοινωνική συγκυρία. Οι νέοι ∆ικηγόροι έχουν µια τελευταία ευκαιρία να πάρουν την κατάσταση στα χέρια τους και να επιλέξουν τον Πρόεδρο εκείνο που έχει την διάθεση να συγκρουστεί µε νοοτροπίες δεκαετιών και να επιβάλει µια λύση ώστε οι νέοι ∆ικηγόροι ευρισκόµενοι στην αρχή της σταδιοδροµίας τους να θεωρούν ότι ο Σύλλογός τους θα τους αντιµετωπίζει ως Συναδέλφους µε κατοχυρωµένα δικαιώµατα και υποχρεώσεις και όχι σαν µια άµορφη µάζα ψηφοφόρων των οποίων θα έχει την υποστήριξη προσφέροντάς τους απλά ένα χαµόγελο ή µια τυπική χειραψία. Λύση στα φλέγοντα προβλήµατα των νέων Συναδέλφων δεν µπορούν να δώσουν ούτε εκείνοι που µε περισσή αυθάδεια θεωρούν ότι η θέση του Προέδρου τους ανήκει κληρονοµικώ δικαιώµατι, ούτε εκείνοι που απλά βγάζουν κάτι χρήσιµο αλλά παραµένουν ταυτισµένοι µε κάποιον πολιτικό φορέα. Γιάννης ∆εληγεώργης ∆ικηγόρος, τ. µέλος του ∆.Σ. της Ε.Α.Ν.∆.Α. 6-
Θεσµικό Πλαίσιο ΤΩΡΑ!!!
N-Ε.Α.Ν.∆.Α.
www.eanda.gr
Άρθρα µελών ∆.Σ. Ε.Α.Ν.∆.Α.
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΚΑΛΛΙΚΡΑΤΗΣ»: ΤΟ ΝΕΟ ΑΥΤΟ∆ΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ, Η ΣΤΟΧΟΘΕΣΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΟΥ. ΣΚΕΨΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ
Οι επικείµενες αυτοδιοικητικές εκλογές, θα διενεργηθούν βάσει του νέου ψηφισθέντος νόµου 3852/2010, ο οποίος έλαβε συµβολικά το όνοµα «πρόγραµµα Καλλικράτης». Με το νόµο αυτό µεταρρυθµίστηκε και επαναπροσδιορίσθηκε η διοικητική διαίρεση της χώρας, έχοντας ως βάση τον «Καποδίστρια» (ν. 2539/1997), ενώ αποτέλεσε προϊόν νοµοπαρασκευαστικής διαδικασίας πολλών ετών. Βασικά στοιχεία του νέου νοµοθετικού πλαισίου είναι η µείωση του αριθµού των δήµων και των νοµικών τους προσώπων κατά 2/3, η αντικατάσταση των 57 µέχρι σήµερα νοµαρχιών, οι οποίες αποτελούσαν τον δεύτερο βαθµό τοπικής αυτοδιοίκησης, από τις 13 Περιφέρειες, η αλλαγή στον τρόπο χρηµατοδότησης, η αύξηση της θητείας των αυτοδιοικητικών οργάνων και η µεταβίβαση νέων αρµοδιοτήτων. Ειδικότερα, από 910 δήµους και 124 κοινότητες που προέβλεπε το παλαιό καθεστώς, µε το νέο θα υφίστανται 326 δήµοι. Οι Περιφέρειες θα αποτελούν πλέον το δεύτερο βαθµό Ο.Τ.Α., διατηρώντας τα ίδια γεωγραφικά όρια, αλλά πλέον διοικούµενες από αιρετό περιφερειάρχη και συµβούλιο. Επιπλέον, µε το νέο νοµοθετικό καθεστώς προβλέπεται µείωση των νοµικών προσώπων και επιχειρήσεων των δήµων από 6.000 σε 2.000, ενώ σε ό,τι αφορά στη χρηµατοδότηση των νέων µορφών αυτοδιοικητικής πολιτικής, προστίθενται στις ήδη υπάρχουσες πηγές χρηµατοδότησης (κρατικός προϋπολογισµός, ευρωπαϊκά προγράµµατα, δηµοτικά τέλη, ίδιοι πόροι) πόροι µέσω µεριδίων από κρατικούς φόρους, όπως ο Φ.Π.Α., ο φόρος εισοδήµατος και ο αντίστοιχος ακίνητης περιουσίας. Στην κρίσιµη σηµερινή συγκυρία, η αυτοδιοικητική πολιτική πρέπει να αναβαθµιστεί και να αποκτήσει ενεργό ρόλο στην άσκηση πολιτικής στο πλαίσιο ενός ευρύτερου πολιτικού σχεδιασµού. Η αυτοδιοίκηση εκ της φύσης του ρόλου της είναι η πιο άµεση έκφραση άσκησης της «πολιτικής για τον πολίτη» και, ως εκ τούτου, η προσθήκη νέων αρµοδιοτήτων, οι οποίες µέχρι πρότινος ασκούνταν από τα όργανα της κεντρικής διοίκησης, δεν πρέπει να αποπροσανατολίσει την αυτοδιοίκηση από τον πυρήνα της δραστηριότητας της. Θα πρέπει, δηλαδή, να εντοπιστεί µια ισορροπία ανάµεσα στην άσκηση πολιτικής στο πλαίσιο κεντρικών πολιτικών επιλογών (ειδικά σε ό,τι αφορά στις Περιφέρειες) και στην παρουσία στην καθηµερινότητα του πολίτη, ο οποίος µέσω της επαφής του µε την τοπική αυτοδιοίκηση «γεφυρώνει» το συνεχώς διογκούµενο έλλειµµα δυνατότητας συµµετοχής του στη λήψη αποφάσεων σε κεντρικό επίπεδο. Εντός ενός πλαισίου πολυµορφικής και πολυεπίπεδης άσκησης πολιτικής, όπως αυτή συνεχώς διαµορφώνεται και υπό τη σκιά υπερεθνικών σχηµάτων (ακόµα και ad hoc, όπως η τριµερής Επιτροπή ∆.Ν.Τ.-Ευρωπαϊκή Ένωση-ΕΚΤ), διαµορφώνονται για την τοπική αυτοδιοίκηση ευκαιρίες προκειµένου να αποτελέσει αφενός τη δίοδο στοιχειώδους πολιτικής έκφρασης για τον πολίτη και αφετέρου ισχυρό πολιτικό «παίκτη», λειτουργώντας ακόµα και ως θεσµικό αντίβαρο, όταν αυτό κρίνεται απαραίτητο. Η µεταφορά στις Περιφέρειες σηµαντικών αρµοδιοτήτων της κεντρικής εξουσίας αποτελεί ένα βήµα προς µια ορθολογικότερη προσέγγιση των εννοιών «αυτοδιοίκηση»-«αποκέντρωση», η οποία πρέπει, κατά τη γνώµη µου, να ενισχυθεί τα προσεχή χρόνια προκειµένου να ξεφύγει η χώρα µας από ακραίες καταστάσεις συγκέντρωσης εξουσιών τόσο στο επίπεδο των καθ’ ύλην αρµοδιοτήτων όσο και στο επίπεδο των γεωγραφικών ορίων. Μια ρεαλιστική προσέγγιση, βέβαια, δηµιουργεί ένα δυσοίωνο πλαίσιο, καθόσον η επίτευξη των στόχων του νέου θεσµικού πλαισίου, τελεί σε άµεση εξάρτηση µε τις οικονοµικές δυνατότητες των νέων αυτοδιοικητικών φορέων. Η οικονοµική κρίση που όλοι βιώνουµε, η έντονη δοκιµασία των κρατικών ταµείων, η χρόνια υστέρηση στην είσπραξη εσόδων µέσω των φορολογικών ρυθµίσεων, αλλά και η ήδη κακή οικονοµική κατάσταση πολλών αυτοδιοικητικών φορέων, καθιστά
www.eanda.gr
N-Ε.Α.Ν.∆.Α.
-7
εξαρχής δύσκολη την οµαλή λειτουργία του νέου εγχειρήµατος. ∆εδοµένου δε ότι µετά τις ως άνω περιγραφείσες µειώσεις στον αριθµό των φορέων αυτών, θα πρέπει να διευθετηθούν οργανωτικά και λειτουργικά προβλήµατα που θα προκύψουν την εποµένη της ανάδειξης των νέων «τοπικών αρχόντων», η πρώτη θητεία αυτών θα αντιµετωπίσει τόσο προβλήµατα ουσίας προς επίλυση βάσει των νέων αυξηµένων αρµοδιοτήτων, όσο και προβλήµατα αµιγώς λειτουργικού χαρακτήρα. Το νέο θεσµικό πλαίσιο, όπως αυτό «ζυµώθηκε», ύστερα από προετοιµασίες ετών, µπορεί και πρέπει να λειτουργήσει ενισχυτικά προς τη φύση και το ρόλο των αυτοδιοικητικών αρχών και η κεντρική κρατική εξουσία πρέπει να σταθεί αρωγός προς αυτήν την κατεύθυνση, διότι είναι προς όφελος όλων η διάχυση και ο ορθολογικός καταµερισµός των εξουσιών και των αρµοδιοτήτων, αλλά και των µορφών ελέγχου, έναντι µιας πιο συγκεντρωτικής δοµής, η οποία εκκολάπτει κινδύνους εάν αφεθεί ανεξέλεγκτη. Γιώργος Κώτσηρας ∆ικηγόρος, Αντιπρόεδρος Ε.Α.Ν.∆.Α.
Αντικειµενικός σκοπός όλων των επιστηµών και ιδιαίτερα των ανθρωπιστικών δεν είναι άλλος παρά η προαγωγή και ανέλιξη της σκέψεως και της γνώσεως σε διαρκώς ανώτερα και ποιοτικότερα επίπεδα, προκειµένου να παρέχονται στις ανθρώπινες κοινωνίες αφενός ασφαλέστερα επιστηµονικά συµπεράσµατα και γνώσεις και αφετέρου µέσω των γνώσεων αυτών ποιοτικότερες υπηρεσίες, στον ίδιο τον άνθρωπο. Προκειµένου να επιτευχθεί ο ανωτέρω σκοπός είναι αναγκαία η ύπαρξη εκτός άλλων ποικίλων παραµέτρων, όπως αρµόζει σε όλα τα διαδραστικά συστήµατα -όπως είναι από την φύση τους οι επιστήµες, θεωρητικές και τεχνικές, καθότι διαρκώς µεταβάλλονται και αλληλεπιδρούν ένεκα του στοιχείου της ερεύνης, την οποία εµπεριέχουν- και η ύπαρξη των δικλείδων εκείνων ασφαλείας, οι οποίες θα ελέγχουν την ποιοτική λειτουργία των επιστηµών. Επί παραδείγµατι θα αναφέρω τις διαδικασίες και τους ελέγχους, µέσα από τους οποίους συνάγεται και αποδεικνύεται, εάν οι ίδιοι οι λειτουργοί των επιστηµών έχουν τα απαιτούµενα επίπεδα θεωρητικών γνώσεων και πρακτικών ικανοτήτων, προκειµένου όντως να προσφέρουν ποιοτικές υπηρεσίες στο κοινωνικό σύνολο. Εξειδικεύοντας και συγκεκριµενοποιώντας την ανωτέρω προβληµατική στη δική µας επιστήµη, αυτή των νοµικών σπουδών και ακολούθως στην πρακτική εφαρµογή της, την δικηγορία, θα ήταν ίσως ωφέλιµος ένας επαναπροσδιορισµός των δικλείδων εκείνων ελέγχου, µέσα από τις οποίες διαπιστώνεται το ελάχιστο επίπεδο γνώσεων και ικανότητος των λειτουργών της, ήτοι ηµών των ιδίων, όταν κληθούµε να διέλθουµε τις εξετάσεις, τις οποίες µας θέτει ως όρο ο ∆ικηγορικός µας Σύλλογος, µετά το πέρας της πρακτικής ασκήσεώς µας. Αναφορικά µε το θεσµό των εξετάσεων των Νέων ∆ικηγόρων θα ήθελα να αναφερθώ σε δύο, τρία σηµεία, τα οποία θεωρώ ιδιαιτέρως σηµαντικά. Μέχρι τώρα στις εξετάσεις αυτές παρατηρείται το φαινόµενο της απολύτου επιτυχίας όλων των υποψηφίων, πλην ελαχίστων εξαιρέσεων. ∆ηλαδή στις εξετάσεις αυτές όλοι είναι επιτυχόντες, ασχέτως των απαντήσεων, γραπτών τε και προφορικών, τις οποίες έδωσαν. Αυτό σηµαίνει, ότι ακόµη και υποψήφιοι, οι οποίοι για διαφόρους λόγους δεν είχαν την δυνατότητα να ανταποκριθούν στις ελάχιστες απαιτήσεις των εξετάσεων, κρίθηκαν ως επιτυχόντες της διαδικασίας. Ακόµη παρατηρείται πολλές φορές, ότι και οι ίδιοι οι εξεταστές επιδεικνύουν ιδιαίτερη ανεκτικότητα στους εξεταζοµένους κάνοντας ενίοτε απλοϊκότατες ερωτήσεις, οι οποίες δεν αρµόζουν σε µελλοντικούς δικηγόρους αλλά µάλλον σε φοιτητές. Επικρατεί λοιπόν ένεκα της τακτικής αυτής η νοοτροπία, ότι οι εξετάσεις είναι όχι απλά εύκολες, αλλά απλοϊκές και ότι ο οποιοσδήποτε υποψήφιος µε λίγη προσπάθεια θα καταφέρει να τις διέλθει επιτυχώς. Παγειώνεται η αρχή της ήσσονος προσπάθειας, η οποία στην ουσία αλλοιώνει το ποιοτικό αποτέλεσµα και την αξία των ίδιων των εξετάσεων στην πράξη, ακυρώνοντας τη σηµασία της. 8-
ΠΕΡΙ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΝΕΩΝ ∆ΙΚΗΓΟΡΩΝ
N-Ε.Α.Ν.∆.Α.
www.eanda.gr
Ίσως θα ήταν επιβεβληµένο να αυξηθούν οι απαιτήσεις, στις οποίες καλούνται να αντεπεξέλθουν µελλοντικοί δικηγόροι. Θα µπορούσαν, να γίνουν σε ένα πρώτο επίπεδο πιο συνδυαστικά τα θέµατα, τα οποία τίθενται προς απάντηση στις γραπτές εξετάσεις ή πιο απαιτητικά, σε ό,τι αφορά στην ανάπτυξή τους από τους εξεταζόµενους. Θα γίνεται έτσι σαφέστερο στον εξεταστή, κατά πόσο ο εξεταζόµενος κατέχει σε ικανοποιητικό βαθµό το συγκεκριµένο γνωστικό αντικείµενο, τόσο σε βάθος αναλύσεως εξειδικευµένων γνώσεων και όχι απλά γενικών όσο και σε συνδυασµό µε άλλα συναφή νοµικά κεφάλαια της εξεταστέας ύλης. Εάν δηλαδή γίνουν πιο απαιτητικά σε ανάλυση λεπτοµερειών και εξειδικευµένων περιπτώσεων, ο εξεταζόµενος θα αναγκάζεται εκ των πραγµάτων να εντρυφήσει πιο πολύ στην ουσία του εκάστοτε νοµικού ζητήµατος και δεν θα µένει σε µία γενική και επιφανειακή γνώση. Ακολούθως, εάν γίνουν και πιο συνδυαστικά τα θέµατα, ο εξεταζόµενος εκ νέου θα πρέπει να έχει εκτός των άλλων και µία πιο σφαιρική αντίληψη των επιµέρους κεφαλαίων της νοµικής επιστήµης, γεγονός το οποίο θα τον εφοδιάζει µε περισσότερες γνωστικές βάσεις. Κάτι αντίστοιχο θα µπορούσε να γίνει και στις προφορικές εξετάσεις. Θα µπορούσαν να είναι εξίσου πιο απαιτητικές οι απαντήσεις, οι οποίες θα δίνονται από τους εξεταζοµένους ή θα µπορούσαν εξεταστές να ρωτούν για πιο πρακτικά ζητήµατα, διαδικαστικά φερ’ ειπείν και να µην αναλώνονται ξανά σε θεωρητικά ζητήµατα, τα οποία ήδη έχουν εξετασθεί στις γραπτές εξετάσεις. Έτσι θα γίνεται σαφέστερο, εάν ο εξεταζόµενος στο διάστηµα της ασκήσεώς του έχει αφοµοιώσει εκτός των άλλων και κάποια αρκετά βασικά πράγµατα πρακτικής εφαρµογής της δικηγορίας. Γενικά ο θεσµός των εξετάσεων των νέων δικηγόρων θα πρέπει να επαναρυθµισθεί. Προκειµένου να επιτευχθεί ο επιστηµονικός τους σκοπός θα πρέπει σαφώς να γίνουν πιο αυστηρές και πιο απαιτητικές, εάν όντως θέλουµε να συνεχίζουν να υπάρχουν και να λειτουργούν σωστά. Ειδάλλως θα µπορούσαµε να τις καταργήσουµε τελείως, οπότε άµα τη λήψει του πτυχίου από τη σχολή θα αποκτούµε και την άδεια ασκήσεως επαγγέλµατος. Στο σηµείο αυτό θα ήθελα να παραθέσω και µία πρόταση αναφορικά µε τον ίδιο τον θεσµό των εξετάσεων. Ίσως θα ήταν ωφελιµότερο η πρακτική άσκηση του δικηγόρου και οι σχετικές εξετάσεις να ενταχθούν στο πρόγραµµα σπουδών των νοµικών σχολών της χώρας µας σε ένα τελευταίο 5 έτος, όπου η επιτυχής ολοκλήρωσή του να σηµαίνει αυτοµάτως, ότι ο νέος δικηγόρος έχει όλα τα εχέγγυα να ασκήσει ποιοτικά το λειτούργηµά του και να εισάγεται αµέσως έτσι στον επαγγελµατικό στίβο. Μπορεί εκ πρώτης όψεως να δείχνει η οπτική αυτή δυσάρεστη για τους υποψηφίους δικηγόρους, όµως έτσι µακροπρόθεσµα ωφελούνται τόσο οι ίδιοι όσο και η ίδια η νοµική επιστήµη και η επαγγελµατική της καθηµερινότητα - δικηγορία, διότι δηµιουργεί λειτουργούς - δικηγόρους πιο άρτια κατηρτισµένους επιστηµονικά και µε µεγαλύτερη ποιότητα και ανταγωνιστικότητα στην παροχή υπηρεσιών στο κοινωνικό σύνολο. Γεώργιος Ναπ. Ρούντας ∆ικηγόρος, Γραµµατέας Ε.Α.Ν.∆.Α.
Ήταν λίγο πριν ή λίγο µετά την αλλαγή της χιλιετίας που µαζί µε τις προσδοκίες που έφερνε αυτή , εσύ προετοιµαζόσουν στο σχολείο (στο φροντιστήριο βασικά ή στα ιδιαίτερα για τους προνοµιούχους) για την πολυπόθητη είσοδο στη νοµική σχολή. Οι γονείς σου έχυσαν ιδρώτα για να µπορέσουν να πληρώσουν την δωρεάν παιδεία που σου παρέχεται για την είσοδό σου στο πανεπιστήµιο. Ατελείωτες ώρες διαβάσµατος, αλλά και όνειρα ότι είσαι στο ακροατήριο, αγορεύεις και ανατρέπεις την πορεία της υπόθεσης. Αυτά τα όνειρα είναι που σε κρατούσαν µακριά από καφετέριες, σινεµά και όποια άλλη δραστηριότητα θέλει να επιδοθεί ένας 17χρονος. Αφού πέρασε αυτός ο δύσκολος χρόνος (ο οποίος τότε έµοιαζε ατελείωτος), οι κόποι σου επιβραβεύτηκαν µε την είσοδο στη σχολή που θα σου άνοιγε διάπλατα το δρόµο σου στο µέλλον. (να σηµειώσουµε πολλοί παιδεύτηκαν δύο ακόµα και τρία χρόνια για να τα καταφέρουν). Σε αυτό το χρονικό σηµείο άρχισε άλλος ένας οικονοµικός γολγοθάς για τους γονείς σου. (εξαι-
ΝΕΟΣ ∆ΙΚΗΓΟΡΟΣ ΚΑΙ ΜΝΗΜΟΝΙΟ (µια τραγωδία)
www.eanda.gr
N-Ε.Α.Ν.∆.Α.
-9
ρούνται αυτοί που πέτυχαν στον τόπο διαµονής τους). Οι άνθρωποι αυτοί συντηρούσαν άλλο ένα σπίτι για να µπορέσεις εσύ να κάνεις το όνειρό σου πραγµατικότητα. Εδώ πρέπει να παραδεχθούµε βέβαια ότι η φοιτητική ζωή σε αντάµειψε για τις θυσίες που έκανες, αλλά η οικονοµική αφαίµαξη των γονιών σου συνεχίστηκε µέχρι την απόκτηση του πτυχίου. Και στην απόκτηση αυτού τα κεράσµατα έδινα και έπαιρναν και ήρθε η ώρα να πάρεις πίσω τα χρήµατα που τόσα χρόνια έδιναν οι γονείς σου για να έχεις εσύ ένα καλύτερο µέλλον. Φυσικά κάτι τέτοιο δε συνέβη. Είτε επέστρεψες στο πατρικό σου και από εκεί ξεκίνησες τα πρώτα βήµατα σου ως πτυχιούχος πλέον, είτε εγκαταστάθηκες στον τόπο που ήθελες να εργαστείς µε το σπίτι να στο πληρώνουν για άλλη µια φορά οι γονείς σου. Μετά από ενδελεχή έρευνα για το γραφείο στο οποίο ήθελες να εργαστείς και έχοντας την πεποίθηση ότι έχεις κάνει την καλύτερη επιλογή βάζεις τα καλά σου και ξεκινάς γεµάτος όνειρα για να εργαστείς. Η προσγείωση στη πραγµατικότητα είναι κάτι παραπάνω από σκληρή. Οι αρµοδιότητές σου ξεκινούν από το να φτιάχνεις καφέ, να βγάζεις φωτοτυπίες και φτάνουν µέχρι να µαζεύεις αποφάσεις από τα δικαστήρια και να καταθέτεις αγωγές. Το να δουλέψεις σε δικόγραφο µοιάζει µακρινό, αν όχι άπιαστο όνειρο. Και όλα αυτά στην προνοµιακή αµοιβή των 0 έως 500 ευρώ. Οι φίλοι και γνωστοί σου λένε να µην αποθαρρύνεσαι ότι µετά την άσκηση τα πράγµατα θα είναι καλύτερα, κάνεις και εσύ υποµονή οπλίζεσαι µε κουράγιο έχοντας την πεποίθηση πως µε την απόκτηση της άδειας ασκήσεως του επαγγέλµατος θα καλυτερεύσει η κατάσταση. Φρούδες ελπίδες. Οι αµοιβές στα περισσότερα γραφεία είναι γύρω στα 800 ευρώ χωρίς φυσικά την κάλυψη των ασφαλιστικών εισφορών από µέρους του εργοδότη-δικηγόρου. Από την άλλη να ξεκινήσεις το δικό σου γραφείο είναι σχεδόν ακατόρθωτο. Τα έξοδα πολλά, ο αριθµός των δικηγόρων καθιστά δύσκολη την εύρεση πελατών (σχεδόν κάθε οικογένεια έχει και από ένα δικηγόρο) και ο γολγοθάς συνεχίζεται. Είσαι όλη µέρα πάνω κάτω στην ευελπίδων, µετά γραφείο µετά ραντεβού και πριν το καταλάβεις η µέρα έφυγε και εσύ γυρνάς σπίτι σου κουρασµένος για να γεµίσεις τις µπαταρίες για την επόµενη δύσκολη µέρα. ∆ουλεύεις 12ωρο και αµείβεσαι ως χαµηλόµισθος δηµόσιος υπάλληλος και πολλές φορές λιγότερο. Αλλά παρόλα αυτά εσύ ελπίζεις και πιστεύει ότι θα µπορέσεις να επιβιώσεις, να ξεχωρίσεις από το πλήθος να τα καταφέρεις. Και εκεί έρχεται το ∆.Ν.Τ. και γκρεµίζει και τις όποιες λίγες ελπίδες. Επιβολή Φ.Π.Α. (είµαστε έµποροι?), συρρίκνωση δικηγορικής ύλης, αφαίµαξη του ελληνικού λαού µε έµµεση συνέπεια το πάγωµα της αγοράς άρα και άνευ αντικειµένου η παροχή υπηρεσιών. Αλλά και εάν έχεις δουλειά θα πρέπει να κάνεις τάµα για να πληρωθείς. Και οι γονείς σου ακόµα σε στηρίζουν αν χρειαστεί… ∆ηµήτρης Τζάνος ∆ικηγόρος, Ταµίας Ε.Α.Ν.∆.Α.
Πρωινή, 28 Φλεβάρη 1979 - Κώστας Μπέης {Ο δικηγορικός πληθωρισµός και η οικονοµική κρίση που µαστίζει χρόνια το επάγγελµα αναγκάζουν τους νέους δικηγόρους να µπαίνουν ως απλοί υπάλληλοι στα γραφεία των παλιών, δίχως κατοχυρωµένη νοµοθετικώς σχέση εργασίας και δίχως κατοχυρωµένο κατώτατο όριο µηνιαίου µισθού. Έχει καταντήσει ο παλιός και φτασµένος δικηγόρος να είναι ο πιο ασύδοτος εργοδότης, και µάλιστα εργοδότης συναδέλφων του.} Πρωινή, 11 Οκτωβρίου 1978 - Κώστας Μπέης {Στις πινακίδες του πρωτοδικείου Αθηνών, βλέπει κανείς συχνά ανακοινώσεις, µε τις οποίες διά10 -
Κρατάει χρόνια…
N-Ε.Α.Ν.∆.Α.
www.eanda.gr
Από τα παραπάνω διαπιστώνουµε ότι οι ασκούµενοι και οι νέοι δικηγόροι ταλαιπωρούνταν από αµνηµονεύτων χρόνων. Καταλαβαίνουµε επίσης ότι η γενιά που κρατάει σήµερα τα χαλινάρια της δικηγορίας τα βρήκε και αυτή σκούρα από τους προκατόχους της. Αλλά δεν καταλαβαίνουµε γιατί παρόλα αυτά, διαιωνίζονται και γιγαντώνονται οι δύσκολες συνθήκες για τους επόµενους, για τη νέα γενιά δικηγόρων, σε ένα περιβάλλον που ολόενα δυσκολεύει, δεχόµενοι συνεχώς τόσο εξωτερικές επιθέσεις στον κλάδο µας, αλλά και µε εσωτερικά προβλήµατα (σκάνδαλα) που οδηγούν συνεχώς στη µείωση της εµπιστοσύνης στους θεσµούς της δικαιοσύνης, από τον δικηγόρο µέχρι τον δικαστή και τον συµβολαιογράφο. Η τελευταία δεκαετία είναι πλούσια από τέτοιο υλικό και η επικαιρότητα συνεχώς τροφοδοτείται. Οι νέοι δικηγόροι καλούνται να λειτουργήσουν σαν πολύ µικρά, εύθραυστα γρανάζια µιας µηχανής που πλέον δεν αποδίδει τα αναµενόµενα. Προφανώς, ο πατριωτισµός των µεγαλύτερων συναδέλφων δεν είναι αρκετός για να επαφίεται σε αυτόν η τύχη µας. Θέλουµε έναν σύλλογο που θα δεχθεί επί ίσοις όροις τους νέους δικηγόρους και θα τους διευκολύνει ποικιλοτρόπως να σταθούν στα πόδια τους τουλάχιστον για τα πολύ δύσκολα πρώτα βήµατα. ∆ε θέλουµε ούτε ευχολόγια, ούτε προτροπές να κάνουµε κουράγιο. Και εάν κοµπάζει κάποιος από το ∆Σ του Συλλόγου ότι βοηθάει τους νέους, τότε να το αποδείξει µε µια γενναιόδωρη ανακατανοµή του µερίσµατος, εάν φυσικά αυτό θα συνεχίσει να υπάρχει µετά της εφαρµογή της ευρωπαϊκής οδηγίας. Θέλουµε πράξεις και όχι φιλικά χτυπήµατα στον ώµο. Πριν δυο χρόνια το ζητούµενο ήταν εν µέρει η προστασία και εν µέρει η διεκδίκηση. Σήµερα, µετά από την πολιτική και οικονοµική κατάρρευση της χώρας µας, την άφιξη της τρόικας του ∆ΝΤ, τα νέα µέτρα, την υπερήµερη πλέον οδηγία Μπόλκενσταϊν και την ψυχολογία µας ρηµαγµένη, το ζητούµενο είναι σχεδόν εν συνόλω η προστασία και η εξασφάλιση της βιωσιµότητας του κλάδου µας. Πρέπει να προστατευτούµε όχι µόνο έναντι ενός παρωχηµένου, σε µεγάλο βαθµό, ∆ΣΑ, όχι µόνο έναντι στην ασυδοσία ορισµένων κοινωνικά ανάλγητων «µεγαλοδικηγόρων»– «επιχειρηµατιών», αλλά και από τις εξωτερικές επιθέσεις που δεχόµαστε. Είναι ευνόητο ότι τα πολύ σκληρά δηµοσιονοµικά µέτρα που ελήφθησαν για τους µισθωτούς, δηµιουργούν την ανάγκη για κοινωνικό αντίβαρο και εξιλαστήριο θύµα. Το ρόλο αυτό προορίζει το Υπουργείο Οικονοµικών στους δικηγόρους και στα στεγανά τους που έρχονται να χτυπήσουν βίαια κυρίως τους νέους δικηγόρους που ξεκινούν για να δοκιµάσουν τις δυνάµεις τους και τις αντοχές τους σε ένα επάγγελµα που παλαιότερα, τουλάχιστον, προσέφερε και χρήµα και κοινωνική προβολή. Η είσοδος στη δικηγορία για την πλειονότητα των νέων δικηγόρων, σηµαίνει οικονοµική δυσπραγία, εξαντλητική εργασία και απαράδεκτες συνθήκες άσκησης του δικηγορικού επαγγέλµατος. Παράλληλα, το «ασυµβίβαστο» τους εµποδίζει από την άσκηση κάθε άλλης δραστηριότητας. Και µέσα σε όλα αυτά, προστέθηκαν και τα καινούρια που λίαν συντόµως θα τα βρούµε µπροστά µας, τουλάχιστον όσοι αποφασίσουµε να µείνουµε στη δικηγορία. Είναι γεγονός ότι οι ∆ικηγορικοί Σύλλογοι και οι ∆ικηγόροι βρισκόµαστε σε κοµβικό σηµείο. Αν αυτό ξεπεραστεί δεν θα υπάρχει επιστροφή. Η ξεθεµελίωση του επαγγέλµατος είναι µπροστά µας. Αλέξανδρος Κ. Βαρνάβας ∆ικηγόρος, Μέλος ∆.Σ. Ε.Α.Ν.∆.Α.
φορα δικηγορικά γραφεία ζητούν «ασκούµενη, γνωρίζουσα καλώς γραφοµηχανήν δια συνεργασίαν επ' αµοιβή». Η πιο εντυπωσιακή αγγελία που είδα τις µέρες αυτές γράφει: «Ασκούµενη, γνωρίζουσα την αγγλικήν, και ελληνικήν και αγγλικήν γραφοµηχανήν ζητείται δι' εσωτερικήν εργασίαν εις δικηγορικόν γραφείον».} Χρυσή Ευκαιρία 2010: {ΓΡΑΦΕΙΟ δικηγορικό στην Κυψέλη, ζητεί νέο δικηγόρο, για ποινικά θέµατα, συνεχές ωράριο, ικανοποιητικός µισθός, επιθυµητό δίπλωµα µοτοποδηλάτου ΑΣΚΟΥΜΕΝΟΣ -η δικηγόρος, ζητείται από µεγάλο δικηγορικό γραφείο στον Πειραιά, µε εξειδίκευση στο ποινικό δίκαιο, για ουσιαστική άσκηση και συνεργασία ΑΠΟΦΟΙΤΟΣ - τελειόφοιτος Νοµικής ή ασκούµενος, µε ή χωρίς µηχανάκι, ζητείται για εργασία ως βοηθός, από δικηγορικό γραφείο στην Αθήνα.}
www.eanda.gr
N-Ε.Α.Ν.∆.Α.
- 11
Το πολυαναµενόµενο νοµοσχέδιο για τη ρύθµιση των οφειλών υπερχρεωµένων νοικοκυριών, µετά από πολύµηνη καθυστέρηση ψηφίστηκε στη Βουλή και αποτελεί πλέον νόµο του Κράτους. Ο νέος νόµος δίνει τη δυνατότητα σε φυσικά πρόσωπα που έχουν περιέλθει σε µόνιµη αδυναµία πληρωµής ληξιπρόθεσµων οφειλών τους να προβούν σε ρύθµιση και απαλλαγή από το υπόλοιπο αυτών. Ειδικότερα, ο νόµος προβλέπει 4 στάδια ρύθµισης: 1.- Εξωδικαστικός συµβιβασµός: προβλέπει την υποχρεωτική απόπειρα του, η οποία αποδεικνύεται µε βεβαίωση του φορέα που την έχει αναλάβει. Τον εξωδικαστικό συµβιβασµό µπορούν να αναλάβουν δικηγόροι, ο Συνήγορος του Καταναλωτή, οι καταναλωτικές οργανώσεις, κ.ά. 2.- Αίτηση στο Ειρηνοδικείο: η αίτηση περιλαµβάνει κατάσταση περιουσίας και εισοδηµάτων οφειλέτη και συζύγου, κατάσταση απαιτήσεων πιστωτών, σχέδιο διευθέτησης οφειλών. 3.- Συµβιβασµός ενώπιον Ειρηνοδικείου: ο συµβιβασµός επιτυγχάνεται µε συµφωνία πιστωτών µε απαιτήσεις άνω του 51% των οφειλών. 4.- ∆ικαστική ρύθµιση οφειλών: το δικαστήριο µετά τον έλεγχο, εφόσον κρίνει ότι δεν επαρκούν τα περιουσιακά στοιχεία και τα εισοδήµατά του για την αποπληρωµή των χρεών, προχωρά στη ρύθµιση των οφειλών. Ο νόµος περιγράφει µια περίπλοκη διαδικασία που πρέπει να ακολουθηθεί, η ακολούθηση της οποίας, όµως, µπορεί να οδηγήσει σε καταβολή µικρού µέρους οφειλών και σε οριστική απαλλαγή των υπολοίπων χρεών. Οι πλέον ευνοηµένοι είναι οι οφειλέτες εκείνοι, που δεν διαθέτουν στο όνοµα τους ακίνητη περιουσία, πλην της πρώτης κατοικίας, και που διαθέτουν χαµηλό οικογενειακό εισόδηµα. Ειδική πρόνοια υπάρχει και µεγαλύτερη προστασία για όσους έχουν σοβαρά προβλήµατα υγείας ή τελούν σε χρόνια ανεργία ή έχουν ανεπαρκές εισόδηµα για την κάλυψη στοιχειωδών βιοτικών αναγκών ή άλλους λόγους ίδιας βαρύτητας. Σε αυτές τις περιπτώσεις µπορεί να ζητηθεί και να αποφασιστεί από το Ειρηνοδικείο ακόµη και η µηδενική καταβολή και η πλήρης απαλλαγή από τα χρέη. Επιπλέον, ο νέος νόµος ορίζει την απαγόρευση πλειστηριασµού µέχρι τις αρχές Φεβρουαρίου της κύριας κατοικίας του οφειλέτη, εφόσον η αξία της δεν υπερβαίνει το αφορολόγητο όριο απόκτησης της προσαυξηµένη κατά 50% (Σηµειώνεται ότι το αφορολόγητο όριο για έναν άγαµο φορολογούµενο είναι 200.000 ευρώ, οπότε η αντικειµενική αξία της κατοικίας για να µη βγει σε πλειστηριασµό δε θα πρέπει να ξεπερνά τις 300.000 ευρώ). Υπενθυµίζω, ωστόσο, ότι µε άλλη διάταξη νόµου ήδη έχουν απαγορευτεί έως τις 31/12/2010 οι πλειστηριασµοί για χρέη έως 200.000 ευρώ προς τις τράπεζες. Μεγάλη, όµως, προσοχή πρέπει να επιδείξουν οι δανειολήπτες γιατί ο νέος νόµος δεν επιφέρει γενική αναστολή των µέτρων αναγκαστικής εκτέλεσης (κατάσχεση, πλειστηριασµός λοιπών περιουσιακών στοιχείων, πλην της πρώτης κατοικίας) κατά του οφειλέτη. Αυτό επιτυγχάνεται µόνο µε έκδοση δικαστικής απόφασης (αναστολή εκτελεστικής διαδικασίας), µετά από αίτηση του δανειολήπτη και εφόσον πιθανολογηθεί από το ∆ικαστήριο ότι από την εκτέλεση θα προκληθεί ουσιώδης βλάβη στα συµφέροντα του και ότι θα ευδοκιµήσει η αίτηση υπαγωγής του στη ρύθµιση του νόµου. Εάν αυτό πιθανολογηθεί τότε το δικαστήριο, που δικάζει µε τη διαδικασία των ασφαλιστικών µέτρων, χορηγεί αναστολή εκτέλεσης έως την έκδοση οριστικής απόφασης επί του σχεδίου διευθέτησης των οφειλών. Πάντως η κανονική εκτέλεση από τον οφειλέτη – δανειολήπτη της ρύθµισης χρεών, ήτοι την καταβολή µηνιαίως και για χρονικό διάστηµα τεσσάρων ετών ορισµένου ποσού για την ικανοποίηση των απαιτήσεων των πιστωτών του συµµέτρως διανεµόµενο, επιφέρει την απαλλαγή του από κάθε τυχόν υφιστάµενο υπόλοιπο οφειλής έναντι όλων των πιστωτών. Η εφαρµογή του νόµου ξεκίνησε από την 1η Σεπτεµβρίου ενώ οι αιτήσεις ενώπιον του Ειρηνοδικείου για τον ενώπιον του συµβιβασµό θα υποβάλλονται από το Φεβρουάριο 2011. Ιδιαίτερη είναι η αντιµετώπιση εφόσον υπάρχει ρευστοποιήσιµη περιουσία, η εκποίηση της 12 -
ΝΟΜΟΣ ΓΙΑ ΥΠΕΡΧΡΕΩΜΕΝΑ ΝΟΙΚΟΚΥΡΙΑ (Ν.3869/2010)
N-Ε.Α.Ν.∆.Α.
www.eanda.gr
οποίας κρίνεται απαραίτητη για την ικανοποίηση των πιστωτών. Σε αυτή τη περίπτωση ορίζεται εκκαθαριστής, έργο του οποίου θα είναι η εκποίηση της περιουσίας και η σύµµετρη ικανοποίηση των πιστωτών. Η προστασία της κύριας κατοικίας και η εξαίρεση της από την ρευστοποιήσιµη περιουσία, συνεπάγεται την ικανοποίηση των απαιτήσεων των πιστωτών µέχρι του ποσού του 85% της εµπορικής αξίας του ακινήτου, µε περίοδο χάριτος και επιτόκιο ενήµερης οφειλής ή µέσο επιτόκιο στεγαστικού δανείου και χωρίς ανατοκισµό. Η περίοδος της τοκοχρεωλυτικής εξόφλησης της οφειλής δεν µπορεί να υπερβεί τα 20 έτη. Εν κατακλείδι, πρόκειται για έναν ευνοϊκό νόµο, που αντιµετωπίζει σε ικανοποιητικό βαθµό το µεγάλο και χρόνιο πρόβληµα της υπερχρέωσης των νοικοκυριών. ∆εν λείπουν, ωστόσο, και ορισµένες παγίδες, για τις οποίες πρέπει να επιδειχθεί µεγάλη προσοχή, ώστε ο δανειολήπτης να επιτύχει την καλύτερη δυνατή ρύθµιση των οφειλών του. ∆ηµήτριος Α. Λυρίτσης ∆ικηγόρος, Μέλος ∆.Σ. Ε.Α.Ν.∆.Α.
Το νέο δικαστικό έτος ξεκίνησε και µαζί µε αυτό ξεκίνησε και η ταλαιπωρία δεκάδων δικηγόρων, οι οποίοι σπαταλούν ατέλειωτες ώρες στην ουρά, προκειµένου να εξυπηρετηθούν στα ∆ικαστήρια της πρώην σχολής Ευελπίδων . Η κατάσταση στα κτήρια 2 και 5 , αν κι αρκετά βελτιωµένη σε σχέση µε τους µήνες Ιούνιο και Ιούλιο, δεν µπορεί να µας αφήσει αδιάφορους, καθώς αυτά που βιώσαµε κατά τη διάρκεια της προηγούµενης χρονιάς δεν επιτρέπουν εφησυχασµό. Οι αριθµοί προτεραιότητας κατά τη διαδικασία της κατάθεσης ναι µεν διευκολύνουν τους συναδέλφους, καθώς τους δίνεται η δυνατότητα να παράλληλα να διεκπεραιώνουν κι άλλες υποθέσεις τους, ωστόσο αρκετοί συνάδελφοι ισχυρίζονται ότι µε αυτόν τον τρόπο µειώθηκε ο συνολικός αριθµός δικογράφων που κατατίθενται ανά ηµέρα. Στα ανωτέρω προβλήµατα προστίθενται και αυτά των κτηρίων 4 και 13. Πιο συγκεκριµένα η συνταξιοδότηση 6 γραµµατέων που εργάζονταν στο κτήριο 4 είχε ως αποτέλεσµα τα πιστοποιητικά περί δηµοσίευσης η µη διαθήκης να εκδίδονται σχεδόν ένα µήνα µετά την υποβολή της σχετικής αίτησης, ενώ στο κτήριο 13 ο ένας υπάλληλος που εργάζεται στην τακτική πολυµελούς δεν επαρκεί, µε αποτέλεσµα να σχηµατίζονται τεράστιες ουρές και να ταλαιπωρείται µεγάλος αριθµός συναδέλφων. Όλα τα ανωτέρω έχουν ως αποτέλεσµα την καθηµερινή ταλαιπωρία και τον εκνευρισµό δεκάδων δικηγόρων και ιδίως ασκουµένων και νέων δικηγόρων, καθώς εµείς είµαστε αυτοί που κατά κύριο λόγο ερχόµαστε σε επαφή µε τις Γραµµατείες του Πρωτοδικείου, ενώ αποκτούν µεγαλύτερες διαστάσεις σε συνδυασµό µε την ούτως ή άλλως αγχωτική φύση του επαγγέλµατος µας και τα ευρύτερα προβλήµατα που αντιµετωπίζουµε. Μέλη του Προεδρείου της ΕΑΝ∆Α πραγµατοποίησαν συνάντηση µε τον Πρόεδρο του Τριµελούς Συµβουλίου της ∆ιοίκησης του Πρωτοδικείου Αθηνών τόσο κατά το µήνα Ιούλιο όσο και κατά το µήνα Σεπτέµβριο και του εξέθεσαν τα προβλήµατα µας, παραθέτοντας και τις δικές µας προτάσεις για την επίλυση τους. Άλλωστε, ξεκινώντας από την επίλυση των απλών καθηµερινών προβληµάτων , αφενός βελτιώνουµε την ποιότητα της καθηµερινότητάς µας και αφετέρου αποκτούµε την προσδοκία να επιλύσουµε και τα πιο σύνθετα… Κυριακή Σταµαδιάνου ∆ικηγόρος, Μέλος ∆.Σ. Ε.Α.Ν.∆.Α.
∆ΙΚΗΓΟΡΙΑ ΜΕ ΦΟΝΤΟ ΤΙΣ ΑΤΕΛΕΙΩΤΕΣ ΟΥΡΕΣ
www.eanda.gr
N-Ε.Α.Ν.∆.Α.
- 13
Προ περίπου τριών ετών είχα επιχειρηµατολογήσει σε ένα άρθρο µου στο περιοδικό «ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ» µε τίτλο «Αναθεώρηση του άρθρου 16 Σ - Προµηθείς ή Επιµηθείς;» περί της αναγκαιότητας ή µη αναθεώρησης του άρθρου 16 Σ 1975/1986/2001 εν µέσω ενός θυελλώδους διαλόγου που είχε ξεκινήσει µετά από την εκπεφρασµένη βούληση της τότε κυβέρνησης να επιτρέψει διά της τροποποιήσεως της ανωτέρω συνταγµατικής διάταξης την παροχή πανεπιστηµιακής µόρφωσης και από µη κρατικά πανεπιστήµια. Οµολογώ ότι, αν και η δική µου προσωπική θέση είχε υπαγορευτεί από την τότε επικείµενη και τελικώς εκφρασθείσα καταδικαστική βούληση του ∆ΕΚ σε βάρος της χώρας µας για το λόγο ότι δεν εισήγαγε ήδη από την δεκαετία του 1980 ένα αξιόπιστο σύστηµα αξιολόγησης των διπλωµάτων που απονέµονταν στη χώρα µας -από κρατικούς και µη- φορείς και απονοµής επαγγελµατικών δικαιωµάτων στους αποφοίτους αυτών, η πρόσφατη εισαγωγή νοµοθετικού πλαισίου στον τοµέα αυτών από το Υπουργείο Παιδείας ∆ιά Βίου Μάθησης & Θρησκευµάτων εν τέλει δικαίωσε πλήρως την αρθρογραφική ενασχόλησή µου µε το ζήτηµα αυτό. Πλέον έχουν για πρώτη φορά τεθεί όροι και σαφείς προϋποθέσεις αδειοδότησης των κάθε είδους Κέντρων, Κολλεγίων, «Πανεπιστηµίων» κτλ που ενδηµούν στη χώρα µας και παρέχουν –και αυτό είναι και το ουσιαστικότερο- αµφιβόλου ποιότητας υπηρεσίες εκπαίδευσης και γνώσεις, ρυθµίστηκαν τα ζητήµατα της υπηρεσιακής κατάστασης των διδασκόντων σε αυτά, τέθηκαν ποιοτικά κριτήρια και έλεγχοι στις προσφερόµενες από τους ανωτέρω φορείς γνώσεις, αλλά κυρίως και πάνω από όλα απαγορεύτηκε η δυνατότητα της χρήσης του όρου «Πανεπιστήµιο» ως προσδιοριστικού της λειτουργίας και του προορισµού τους. Πλέον εναπόκειται στους κατά τόπους επαγγελµατικούς συλλόγους να ρυθµίσουν το ζήτηµα της εγγραφής σε αυτούς των αποφοίτων των ιδρυµάτων αυτών και εκεί είναι το επόµενο σηµαντικό βήµα. Παρέχεται για πρώτη φορά η δυνατότητα ουσιαστικού ελέγχου από τους καθ’ ύλην αρµόδιους (επιµελητήρια, επαγγελµατικές ενώσεις, συλλόγους κτλ) των ουσιαστικών προσόντων των εγγραφόµενων σε αυτούς χωρίς η τυπική ύπαρξη ενός διπλώµατος, πτυχίου ή όπως αλλιώς ενδεχοµένως ονοµάζεται το σχετικό έγγραφο να αποτελεί άνευ ετέρου προϋπόθεση εγγραφής στον οικείο σύλλογο κτλ και εποµένως απόκτησης των σχετικών επαγγελµατικών δικαιωµάτων. Αυτό και στο πεδίο της δικηγορίας δηµιουργεί νέα δεδοµένα. Ο ∆ΣΑ έχει τη δυνατότητα µέσω της διενέργειας ουσιαστικών εξετάσεων τόσο προφορικών όσο και γραπτών να αναβαθµίσει ποιοτικά το επάγγελµα του δικηγόρου προς δύο πλευρές. Η πιστοποίηση ενός minimum ουσιαστικών προσόντων που θα διαθέτει ο αιτούµενος την εγγραφή του στα οικεία µητρώα θα οδηγήσει αφενός στην αναβάθµιση των παρεχόµενων δικηγορικών υπηρεσιών προς τους πολίτες που τις ζητούν και αφετέρου προς τη δυνητική αποσυµφόρηση του δικηγορικού επαγγέλµατος από εν δυνάµει συναδέλφους, οι οποίοι αποτυγχάνουν σε αξιόπιστες, αντικειµενικές και ουσιαστικές εξετάσεις. Προϋπόθεση για την αποδοχή τέτοιων ρυθµίσεων αποτελεί η ύπαρξη σύντοµης έστω µεταβατικής περιόδου προσαρµογής στο νέο σύστηµα και η δυνατότητα εκ νέου συµµετοχής στις εξετάσεις. Συµπερασµατικά θα πρέπει να τονιστεί ότι κάθε αλλαγή προϋποθέτει πως αυτοί τους οποίους αφορά είναι πρόθυµοι και έτοιµοι να υποστούν ενδεχόµενες παρενέργειες προς γενικότερο όφελος του συνόλου. Και στο ερώτηµα του εάν και κατά πόσον είµαστε έτοιµοι να ανταποκριθούµε ως κλάδος, θα κληθούµε σύντοµα να απαντήσουµε. Απόστολος Γ. Ψωµάς ∆ικηγόρος MSc ∆ηµόσιας ∆ιοίκησης, Μέλος ∆.Σ. Ε.Α.Ν.∆.Α.
Η ΕΠΙ∆ΡΑΣΗ ΣΤΟ ∆ΙΚΗΓΟΡΙΚΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ ΤΗΣ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ∆ΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΣΕ ΚΑΤΟΧΟΥΣ ∆ΙΠΛΩΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΩΝ ΜΕΤΑΛΥΚΕΙΑΚΗΣ ΕΚΠΑΙ∆ΕΥΣΗΣ
14 -
N-Ε.Α.Ν.∆.Α.
www.eanda.gr
∆ύο είναι τα κρίσιµα ζητήµατα που αναφύονται ως προς εµάς από την γενικότερη συζήτηση για την απελευθέρωση των επαγγελµάτων: η κατάργηση των γεωγραφικών περιορισµών και των ελάχιστων δικηγορικών αµοιβών. Ως προς το πρώτο ζήτηµα, της κατάργησης των εδαφικών περιορισµών, δεν µπορεί παρά να κριθεί ως ορθό, σχεδόν αυτονόητο, σε µια κοινωνία και οικονοµία, εθνική και υπερεθνική, που χαρακτηρίζεται από την ελεύθερη διακίνηση υπηρεσιών, αγαθών, κλπ. Πέραν, δε, αυτού δύσκολα µπορούσε να δικαιολογηθεί ικανοποιητικά για ποιο λόγο ο πολίτης που ήθελε να εκπροσωπηθεί σε δικαστήριο π.χ. της Καλαµάτας από τον συνήγορο του της Αθήνας, θα έπρεπε να επιβαρυνθεί οικονοµικά διπλά. Τέλος, ακόµα και η ύπαρξη 63 ∆ικηγορικών Συλλόγων σε µια χώρα 10 περίπου εκατοµµυρίων κατοίκων, αποτελεί µια ανορθόδοξη και αναποτελεσµατική τελικά ανάπτυξη και οργάνωση του επαγγελµατικού µας κλάδου. Ως προς το δεύτερο ζήτηµα , της κατάργησης των ελάχιστων δικηγορικών αµοιβών, εάν τελικώς αυτό συµβεί, είναι βέβαιο ότι θα προκαλέσει αλυσιδωτά προβλήµατα τόσο στους ∆ικηγορικούς Συλλόγους, κυρίως της περιφέρειας, στα Ταµεία µας αλλά και στα έσοδα του Κράτους, όσο και στους δικηγόρους, ιδίως δε τους νέους, αλλά και όλους εκείνους τους συναδέλφους που συνεργάζονται µε τράπεζες, ασφαλιστικές εταιρείες, κλπ. Επιπλέον, ενώ υποστηρίζεται ότι µε την κατάργηση του γραµµατείου προείσπραξης θα αυξηθεί ο ανταγωνισµός προς όφελος των πολιτών, είναι βέβαιο ότι αυτού του είδους ο «ανταγωνισµός» θα ρίξει κατακόρυφα το επίπεδο των παρεχόµενων υπηρεσιών. Άλλωστε, είναι ανεδαφικός ο ισχυρισµός αυτός, δεδοµένου ότι ούτως ή άλλως οι έλληνες δικηγόροι είναι από τους χαµηλότερα αµοιβόµενους δικηγόρους στον αναπτυγµένο κόσµο (βλ. και σχετικό άρθρο στην Καθηµερινή µε τίτλο «Οι «φθηνότεροι» δικηγόροι της Ευρώπης» στις 12-9-2010: http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_ell_2_12/09/2010_414748 αλλά και εκείνο µε τίτλο «”Φέσι” και βερεσέ στους δικηγόρους από τους πελάτες» στις 8-8-2010: http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_ell_2_08/08/2010_410845. Ακόµα, όµως, και αν τελικά η κυβέρνηση προχωρήσει στην κατάργηση του γραµµατείου προείσπραξης, τα προβλήµατα που θα δηµιουργηθούν θα είναι τέτοιας εκτάσεως που σύντοµα θα βρεθεί κάποιος άλλος τρόπος «αναπλήρωσης» τους. Θα προσαρµοστούµε, λοιπόν, και σε αυτή την πραγµατικότητα, αν χρειαστεί, όπως έγινε και µε τον ΦΠΑ. Τα προβλήµατα ωστόσο του δικηγορικού λειτουργήµατος στην Ελλάδα δεν είναι αυτά. Και µόνον η ασχετοσύνη όσων οµιλούν περί «ανοίγµατος του δικηγορικού επαγγέλµατος» στην Ελλάδα καταδεικνύεται. Τα κάτωθι στοιχεία είναι διαφωτιστικά: Η αναλογία δικηγόρων προς κατοίκους στην χώρα µας είναι 1 προς 213 στην Αθήνα, 1 προς 211 στη Θεσσαλονίκη, 1 προς 513 στο Ηράκλειο Κρήτης, 1 προς 533 στην Κέρκυρα, 1 προς 753 στην Ρόδο. Συνολικά, δε, υπάρχουν 43.000 δικηγόροι σε όλη την χώρα, εκ των οποίων οι 22.000 βρίσκονται στην Αθήνα. Σε σχέση, δε, µε άλλες χώρες της Ε.Ε. η αναλογία ανά 100.000 κατοίκους είναι η εξής: 342 στην Ελλάδα, 290 στην Ιταλία, 244 στην Πορτογαλία και 168 στην Γερµανία. Από τα ανωτέρω στοιχεία είναι προφανές ότι η συζήτηση περί «ανοίγµατος» είναι αποπροσανατολιστική. ∆υστυχώς, όµως, και οι Σύλλογοι µας έπεσαν στην παγίδα αυτή, αντιδρώντας στα ανωτέρω µέτρα, αντί να κατευθύνουν την συζήτηση και τον διεκδικητικό αγώνα στα πραγµατικά προβλήµατα, τα οποία συµπεραίνονται ευχέρως από τους αριθµούς που παρατέθηκαν πιο πάνω. Αν προστεθούν, δε, σε αυτά και τα εξής: 50% των δικηγόρων της Αθήνας δεν έκανε ούτε µία παράσταση το 2009 και ότι κάθε χρόνο 1.200 συνάφελφοι εισέρχονται στο επάγγελµα ενώ αποχωρούν 400, είναι καταφανές πόσο αποπροσανατολιστική είναι η συζήτηση που γίνεται. Ταυτόχρονα, όµως, η σηµερινή συγκυρία είναι µια χρυσή ευκαιρία για τον κλάδο µας να «εξαναγκάσει» όλους τους θεσµικούς φορείς να ασχοληθούν και να αντιµετωπίσουν, µε ρεαλισµό, επαγγελµατισµό και απαλλαγµένοι από τον φόβο του καταραµένου πολιτικού κόστους, ο οποίος δυστυχώς διατρέχει και τις ηγεσίες των Συλλόγων µας, τα πραγµατικά προβλήµατα: την εισροή κάθε χρόνο εκατοντάδων φοιτητών στις Νοµικές Σχολές της χώρας, και, κατ’ αποτέλεσµα, εκατοwww.eanda.gr
Η συζήτηση περί «ανοίγµατος του δικηγορικού επαγγέλµατος» ως ευκαιρία για ριζικές τοµές
Άρθρα - Προβληµατισµοί
N-Ε.Α.Ν.∆.Α.
- 15
ντάδων νέων δικηγόρων στους Συλλόγους (ας προσθέσουµε σε αυτούς µάλιστα και τους εκτός συνόρων ερχόµενους), την έλλειψη οποιασδήποτε καθαυτής αξίας της άδειας ασκήσεως επαγγέλµατος, λόγω του τρόπου διεξαγωγής των εξετάσεων και της επικρατούσας νοοτροπίας, την γεωγραφική και αριθµητική διάρθρωση των Συλλόγων µας, την απαξίωση του λειτουργήµατος µας από εσωτερικούς και εξωτερικούς παράγοντες, την παντελή έλλειψη πρόνοιας για τους νέους δικηγόρους, τον αναχρονιστικό τρόπο λειτουργίας των δικαστηρίων και των γραµµατειών τους, µε πολλαπλές επιπτώσεις και σε εµάς, και πολλά παρεµφερή ζητήµατα. Είναι, λοιπόν, µια χρυσή ευκαιρία να ανοίξει ένας ειλικρινής διάλογος, µε θάρρος, από όλους τους φορείς, προκειµένου να αντιµετωπιστούν οι παθογένειες του χώρου µας. Άλλωστε, οι λύσεις στα περισσότερα από τα προβλήµατα αυτά µόνον χρήµατα δεν απαιτούν, αν θέλουµε να συνυπολογίσουµε και την οικονοµική κατάσταση της χώρας. Πολύ φοβούµαι ωστόσο ότι η ευκαιρία αυτή θα χαθεί και «περί άλλων θα τυρβάζουµε», και µε δική µας ευθύνη. Να αγωνιστούµε µε πάθος, να απέχουµε επ’αόριστον, αλλά να το κάνουµε για τους σωστούς λόγους. ∆ηµήτρης Χρ. Αναστασόπουλος ∆ικηγόρος, ∆ιαχειριστής της ιστοσελίδας www.ethemis.gr
Όπως είναι γνωστό, για την άσκηση των ενδίκων βοηθηµάτων ενώπιον των διοικητικών δικαστηρίων, πέρα από τις γενικές προϋποθέσεις (π.χ ικανότητα διαδίκου, ικανότητα για δικαστική παράσταση), θα πρέπει να συντρέχουν και οι ειδικές προϋποθέσεις παραδεκτού, µεταξύ των οποίων συγκαταλέγεται η έλλειψη παράλληλης προσφυγής. Σε περίπτωση µη συνδροµής οιασδήποτε εκ των ως άνω προϋποθέσεων, το ασκηθέν και κρινόµενο ένδικο βοήθηµα θα απορριφθεί από το αρµόδιο δικαστήριο ως απαράδεκτο, στερώντας από τον διοικούµενο την επί της ουσίας της υποθέσεώς του παροχή δικαστικής προστασίας. Για το λόγο αυτό, ζητήµατα που άπτονται επί του παραδεκτού των ενδίκων βοηθηµάτων έχουν απασχολήσει πολλάκις τη νοµολογία των δικαστηρίων µας και έχουν αποτελέσει έρεισµα για προβληµατισµό στον νοµικό κόσµο. Το Συµβούλιο της Επικρατείας, µε την υπ’ αριθµόν 3849/2009 απόφαση της Ολοµελείας του, καταλήγει επί του ζητήµατος εάν η άσκηση ανακοπής κατά του νόµιµου τίτλου, µετά τη θέση σε ισχύ του Κώδικα ∆ιοικητικής ∆ικονοµίας (Κ.∆.∆) (Ν.2717/1999 ΦΕΚ Α-97), συνιστά παράλληλη προσφυγή που κωλύει την άσκηση αιτήσεως ακυρώσεως κατά της αυτής διοικητικής πράξεως, όταν, πέραν του προσδιορισµού του εισπρακτέου ποσού, δεν καταλείπονται από αυτήν άλλες, διοικητικής φύσεως, συνέπειες. Αναλυτικότερα Υπό το προϊσχύσαν του Κ.∆.∆ καθεστώς, είχε παγίως κριθεί (ΟλΣτΕ 105/1991, ΟλΣτΕ 486/1991, ΣτΕ 3672/1992, ΣτΕ 1295/1993, ΣτΕ 809/1995, ΣτΕ 3805/1996, ΣτΕ 3088/1998, ΣτΕ 4461/1998, ΣτΕ 3933/1999, ΣτΕ 1897/2003), ότι, από το συνδυασµό των διατάξεων των άρθρων 2 § 1 και 73 του Κώδικα Εισπράξεως ∆ηµοσίων Εσόδων (Κ.Ε.∆.Ε), που κυρώθηκε µε το ν.δ 356/1974 και του άρθρου 1 § 2 περ.ια του ν.1406/1983, τα τακτικά διοικητικά δικαστήρια ήταν αρµόδια για την εκδίκαση της ανακοπής κατά του νόµιµου τίτλου, όταν η υποκείµενη σχέση είναι σχέση δηµοσίου δικαίου. Κατά την εκδίκαση δε της ανακοπής, τα διοικητικά δικαστήρια είχαν την εξουσία να εξετάσουν, µετά από ουσιαστική έρευνα του πραγµατικού της υποθέσεως, και να αναγνωρίσουν την ύπαρξη και την έκταση της αξιώσεως του ∆ηµοσίου που απέρρεε από το νόµιµο 16 -
Σκέψεις µε αφορµή την υπ’ αριθµόν 3849/2009 απόφαση της Ολοµελείας του Συµβουλίου της Επικρατείας σχετικά µε την µεταστροφή του χαρακτήρα της ανακοπής ως παράλληλης προσφυγής
N-Ε.Α.Ν.∆.Α.
www.eanda.gr
τίτλο ή την ανυπαρξία της αξιώσεως αυτής, όχι, όµως, και να ακυρώσουν τον τίτλο αυτό. Με την αναγνώριση αυτή, ο νόµιµος τίτλος καθίστατο ανενεργός και επήρχετο µαταίωση των επαχθών για τον οφειλέτη συνεπειών της διοικητικής εκτέλεσης. Υπό τα ανωτέρω δεδοµένα, η άσκηση κατά του νόµιµου τίτλου της προβλεπόµενης στο άρθρο 73 του Κ.Ε.∆.Ε ανακοπής, παρείχε ισοδύναµη δικαστική προστασία µε το ένδικο βοήθηµα της αιτήσεως ακυρώσεως ή προσφυγής και ως εκ τούτου, συνιστούσε παράλληλη προσφυγή. Η αλλαγή του νοµοθετικού καθεστώτος, µε την εισαγωγή στον Κ.∆.∆ ειδικών διατάξεων σχετικών µε την ανακοπή κατά πράξεων διοικητικής εκτέλεσης (άρθρα 216-225), προκάλεσε έντονο προβληµατισµό ως προς το εάν η αλλαγή αυτή συνεπήγετο και τη µεταστροφή του χαρακτήρα της ανακοπής κατά του νόµιµου τίτλου ως παράλληλης προσφυγής. Χαρακτηριστική είναι η υπ’ αριθµόν 3529/2001 απόφαση, επταµελούς συνθέσεως του ∆΄ Τµήµατος του ΣτΕ, η οποία για πρώτη φορά αντιµετώπισε, υπό την ισχύ του Κ.∆.∆, το ανακύψαν ζήτηµα του χαρακτήρα της ανακοπής κατά του νόµιµου τίτλου, δηλαδή κατά της καταλογιστικής πράξης είσπραξης χρηµατικού ποσού κατά τις διατάξεις του Κ.Ε.∆.Ε, ως παράλληλης προσφυγής. Κατά την άποψη της πλειοψηφίας, η οποία επικράτησε µέχρι και το 2007, η µεταγενέστερη διάταξη του άρθρου 217 Κ. ∆.∆, όπως ευθέως συνάγεται από τον τίτλο και το γράµµα της, αλλά και από την οικεία εισηγητική έκθεση, σκοπεί στην εξαντλητική ρύθµιση του σχετικού ζητήµατος και δεν προβλέπει πλέον τη δυνατότητα ασκήσεως, ενώπιον των διοικητικών δικαστηρίων, ανακοπής κατά των µονοµερών εκτελεστών πράξεων της ∆ιοικήσεως που συνιστούν νόµιµο τίτλο υπό την έννοια του άρθρου 2 § 1 και 2 περίπτωση α' του ΚΕ∆Ε. Κατά συνέπεια, από της θέσεως σε ισχύ του Κ∆.∆ και εφεξής (και υπό την προϋπόθεση ότι κατά των πράξεων αυτών δεν προβλέπεται στο νόµο η άσκηση άλλου ενδίκου βοηθήµατος, εκ της ασκήσεως του οποίου θα εγεννάτο διοικητική διαφορά ουσίας), οι εν λόγω πράξεις δεν υπόκεινται πλέον σε ένδικο βοήθηµα, ικανό να παράσχει ισοδύναµη προς την αίτηση ακυρώσεως δικαστική προστασία και, ως εκ τούτου, παραδεκτώς, από της απόψεως αυτής, προσβάλλονται µε αίτηση ακυρώσεως. Εν όψει των ανωτέρω, η προσβαλλοµένη πράξη, µε την οποία διατάσσεται η επιστροφή στο ∆ηµόσιο χρηµατικού ποσού, εισπραττοµένου κατά τις διατάξεις περί εισπράξεως δηµοσίων εσόδων, δεν υπόκειται, πλέον, στο ένδικο βοήθηµα της ανακοπής. Η µειοψηφία που διετυπώθη στην ανωτέρω απόφαση από τον Πρόεδρο Μ. Βροντάκη, βάσει της οποίας η ανακοπή συνιστά παράλληλη προσφυγή, υιοθετήθηκε τελικώς, αν και µε άλλη αιτιολογία, από την επταµελή σύνθεση του Β΄ Τµήµατος του ΣτΕ το 2007 (1859, 1860, 1861, 1862, 1863, 1864, 1865, 1866, 1867, 1868,1869/2007). Κατά τούτο, η ανακοπή κατά του νοµίµου τίτλου, η οποία αποτελεί παράλληλη προσφυγή, που κωλύει την άσκηση αιτήσεως ακυρώσεως κατά της αυτής πράξεως, όταν δεν καταλείπονται άλλες, διοικητικής φύσεως, συνέπειες, εξακολουθεί να προβλέπεται ως ένδικο βοήθηµα και µετά την εισαγωγή του Κ.∆.∆ δοθέντος ότι δεν εσκοπήθη τέτοιας φύσεως και εκτάσεως νοµοθετική µεταβολή, η οποία θα είχε ως συνέπεια την εκδίκαση εφεξής υποθέσεων αρµοδιότητας του διοικητικού πρωτοδικείου από το ΣτΕ. Άλλωστε τέτοια βούληση δεν προκύπτει ούτε από την αιτιολογική έκθεση. Κατά συνέπεια, δεδοµένης της σπουδαιότητας του τεθέντος ζητήµατος και της προηγούµενης αντίθετης νοµολογίας το Τµήµα έκρινε αναγκαία την παραποµπή του στην Ολοµέλεια του ∆ικαστηρίου. Εντούτοις, µεταστροφή της πάγιας νοµολογίας των διοικητικών δικαστηρίων δεν επιτεύχθη. Επί της υπ’ αριθµόν 1866/2007 αποφάσεως, επταµελούς συνθέσεως, του Β’ Τµήµατος του ΣτΕ, εξεδόθη η 3849/2009 απόφαση της Ολοµελείας, η οποία ενέµεινε στην αρχικώς διατυπωθείσα άποψη περί του χαρακτήρα της ανακοπής και εν συνεχεία, επακολούθησε σειρά οµοίων αποφάσεων (ΟλΣτΕ 828/2010, ΟλΣτΕ 829/2010). Επικράτησε, λοιπόν, η άποψη ότι από της θέσεως σε ισχύ του Κ.∆.∆ και εφεξής (και υπό την προϋπόθεση ότι κατά του νόµιµου τίτλου δεν προβλέπεται στο νόµο η άσκηση άλλου ενδίκου βοηθήµατος, εκ της ασκήσεως του οποίου θα εγεννάτο διοικητική διαφορά ουσίας), ο νόµιµος τίτλος δεν υπόκειται πλέον σε ένδικο βοήθηµα, ικανό να παράσχει ισοδύναµη προς την αίτηση ακυρώσεως δικαστική προστασία. Με άλλα λόγια, τα διοικητικά δικαστήρια στηρίζονται στην αδιάστικτη διατύπωση του Κ∆∆, που δεν προβλέπει την προσβολή του νόµιµου τίτλου µε ανακοπή και, ως εκ τούτου, αποφαίνονται ότι παραδεκτώς προσβάλλεται η πράξη αυτή µε αίτηση ακυρώσεως. Ευαγγελία-∆όξα Κουσιουρή ∆ικηγόρος
www.eanda.gr
N-Ε.Α.Ν.∆.Α.
- 17
Κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών, το Συµβούλιο της Ευρώπης εξέφρασε ένα έντονο ενδιαφέρον όσον αφορά την τύχη των ‘’παράνοµων’’ µεταναστών. Το ενδιαφέρον αυτό συµβαδίζει µε τις κοινωνικές αρχές και τις αρχές δικαίου πάνω στις οποίες βασίζονται οι δραστηριότητες του Συµβουλίου της Ευρώπης. Στη συγκεκριµένη περίπτωση, κάνουµε χρήση της έκφρασης ‘’παράτυπη µετανάστευση’’, καθώς ο όρος ‘’παράνοµος’’ έχει επικριθεί εξαιτίας της ‘’εγκληµατικής’’1 του υποδήλωσης. Σπάνια οι µετανάστες που εισχωρούν λαθραία ή παραµένουν παράνοµα σε µια χώρα µπορούν να θεωρηθούν ως ‘’εγκληµατίες΄’ µε την κυριολεκτική έννοια του όρου. Η συγκεκριµένη άποψη έγινε αποδεκτή από τον Ειδικό Επίτροπο των Ηνωµένων Εθνών επί των δικαιωµάτων των µη υπηκόων, ο οποίος δήλωσε πως η δυνατότητα των κρατών να απαιτήσουν την έξοδο των προσώπων που βρίσκονται στην εδαφική τους κυριαρχία χωρίς εξουσιοδότηση δεν µπορεί να είναι απεριόριστη2. Την ίδια προσέγγιση, άλλωστε, ακολουθούν το Συµβούλιο της Ευρώπης και διεθνείς οργανισµοί, όπως ο ∆ιεθνής Οργανισµός Εργασίας, ο ∆ιεθνής Οργανισµός Μεταναστεύσεων κ.α. Ο αγώνας ενάντια στις παράτυπες µεταναστεύσεις είναι χωρίς αµφιβολία µια δύσκολη υπόθεση για τις ευρωπαϊκές χώρες, καθώς αφορά ένα ιδιαίτερα ευαίσθητο θέµα που τείνει να πολώσει τη γνώµη του κοινού. Από τη µια πλευρά βρίσκονται αυτοί που ανησυχούν για τον έλεγχο των συνόρων και της εθνικής ασφάλειας, και από την άλλη πλευρά είναι όσοι θεωρούν πρωταρχικό µέληµα την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωµάτων των εν λόγω µεταναστών. Επιπλέον, η άφιξη σε µια χώρα ενός µεγάλου αριθµού παράνοµων µεταναστών και αιτούντων άσυλο αποτελεί µια σοβαρή πρόκληση όσον αφορά την ικανότητα του κράτους να διαχειρίζεται τέτοιου είδους καταστάσεις. Ο λανθασµένος τρόπος διαχείρισης µπορεί να αποδυναµώσει το ίδιο το κράτος µειώνοντας τη δυνατότητά του να αναπτύξει διαύλους νόµιµης µετανάστευσης3. Ιδιαίτερα σηµαντικό ζήτηµα αποτελεί και η ασφάλεια των ίδιων των µεταναστών. Εκτιµάται ότι 2000 µετανάστες χάνουν τη ζωή τους κάθε χρόνο στην προσπάθειά τους να διασχίσουν τη Μεσόγειο από την Αφρική ως την Ευρώπη. Εξάλλου, εξαιτίας του καθεστώτος αυτού στο οποίο βρίσκονται, οι παράνοµοι µετανάστες ζουν σε µια συνεχή κατάσταση ανασφάλειας και ως εκ τούτου εκτίθενται σε κάθε είδους κίνδυνο, ιδίως στις απειλές της εκµετάλλευσης και της απέλασης. Στις περισσότερες δυτικές χώρες, οι ‘’χωρίς χαρτιά’’ µετανάστες αποκλείονται από το σύνολο των κοινωνικών υπηρεσιών, συµπεριλαµβανοµένης της κοινωνικής περίθαλψης. Αναζητώντας τρόπους αντίδρασης στις προκλήσεις που αναφέρθηκαν παραπάνω, η ΕΕ πασχίζει εδώ και χρόνια στη δηµιουργία ενός βιώσιµου πλαισίου για την ευρωπαϊκή πολιτική µετανάστευσης και ασύλου. Μάλιστα, το Πρόγραµµα της Στοκχόλµης 2010-2014 δίνει ιδιαίτερη έµφαση στην ενίσχυση του διαλόγου και των δεσµών συνεργασίας µεταξύ της ΕΕ και τρίτων χωρών, µε την ενσωµάτωση των θεµάτων µετανάστευσης στην εξωτερική πολιτική της Ένωσης. Επιπλέον, σύµφωνα µε το Ευρωπαϊκό Σύµφωνο για τη µετανάστευση και το άσυλο που εγκρίθηκε τον προηγούµενο χρόνο, τα κράτη µέλη ανέλαβαν την υποχρέωση να οργανώσουν τη νόµιµη µετανάστευση λαµβάνοντας υπόψη τις προτεραιότητες, τις ανάγκες και τις ικανότητες των κρατών υποδοχής καθώς επίσης και να ενισχύσουν τον έλεγχο της παράνοµης µετανάστευσης µέσω της παραποµπής ή της εκ νέου αποστολής προς τη χώρα προέλευσης ή διέλευσης. Ωστόσο, υπό το πρίσµα του Συµβουλίου της Ευρώπης, οι πολιτικές της ΕΕ παρουσιάζουν ορισµένες ελλείψεις στην όψη των οποίων ο Οργανισµός, µε τα 47 κράτη µέλη του, δεν πρέπει να έχει τα µάτια κλειστά.. Η ανάγκη ενσωµάτωσης των ανθρωπίνων δικαιωµάτων στις πολιτικές µετανάστευσης και ασύλου σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο είναι αδήριτη. Επιπλέον, η ενσωµάτωση αυτή καθίσταται αποτελεσµατική µόνο µε την εναρµόνιση των πολιτικών αυτών σε επίπεδο ΕΕ και Συµβουλίου. Στα πλαίσια αυτά, σκόπιµη κρίνεται η ουσιαστική συνεργασία µεταξύ Συµβουλίου και ΕΕ µε στόχο τη δηµιουργία ενός νοµικού συστήµατος κοινού για όλη την Ευρώπη. Αυτή η προσέγγιση θα πρέπει να λαµβάνει υπόψη τα ζητήµατα που ανακύπτουν στον τοµέα των ανθρωπίνων δικαιωµάτων σε όλα τα στάδια της διαδικασίας, συµπεριλαµβανοµένων των σταδίων εξόδου από τη χώρα προέλευσης, συνοριακών έλεγχων, διατάξεων ελέγχου της παράνοµης µετανάστευσης, κατακράτησης και επιστροφής. Η Κοινοβουλευτική Συνέλευση, κατά τη συνεδρίασή της τον Απρίλιο του 2010, πρότεινε στην 18 -
Η αναγκαιότητα µιας συνεργασίας ΕΕ και Συµβουλίου της Ευρώπης σε θέµατα µεταναστευτικής πολιτικής
N-Ε.Α.Ν.∆.Α.
www.eanda.gr
Επιτροπή Υπουργών τη διαµόρφωση µιας µεσοπρόθεσµης στρατηγικής προκειµένου να τεθούν οι προτεραιότητες του Οργανισµού στους τοµείς αυτούς. Ο στόχος είναι να βελτιωθεί η συνοχή και η λειτουργία της εσωτερικής και εξωτερικής επικοινωνίας. Για το σκοπό αυτό, κρίθηκε αναγκαίο να δηµιουργηθεί µια πολιτική του Συµβουλίου για την προστασία των δικαιωµάτων των µεταναστών άσυλο και την προώθηση της ολοκληρωτικής τους ένταξης στις χώρες υποδοχής . Το Συµβούλιο της Ευρώπης θα πρέπει να αναζητήσει τρόπους για να αυξηθεί ο αντίκτυπος και η προβολή του έργου του στον τοµέα αυτό. ∆ιακατέχοντας πλούτο νοµικών κανόνων και προτύπων έχει το πλεονέκτηµα ότι είναι σε θέση να κατευθύνει, συνθέτοντας τες, τις θέσεις των κυβερνήσεων, των εθνικών κοινοβουλίων, των τοπικών αρχών και της κοινωνίας των ευρωπαίων πολιτών σε ένα κοινό όραµα λύσεων που σχετίζονται µε τη µετανάστευση, το άσυλο και τις ευάλωτες κοινωνικές οµάδες. Το γεγονός αυτό του δίνει µια σηµαντική διαπραγµατευτική ισχύ, που θα πρέπει να αξιοποιήσει πολύ περισσότερο στις σχέσεις του µε την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ζωή-Ελένη Πραγκαστή ∆ικηγόρος
1 Βλ. σχετικό θεµατικό κείµενο της Επιτροπής για τα ανθρώπινα δικαιώµατα: ‘’Η ποινικοποίηση των µεταναστεύσεων στην Ευρώπη : Ποιες οι επιπτώσεις για τα ανθρώπινα δικαιώµατα;’’ ∆ιαθέσιµο στο web site της Επιτροπής: ww.commisioner.coe.int 2 ΟΗΕ, επιτροπή ανθρωπίνων δικαιωµάτων, 55η συνεδρίαση, σηµείο 5 της προβλεπόµενης ηµερήσιας διάταξης, ‘’Τα δικαιώµατα των µη υπηκόων’’. 3 Βλ. σχετικά : Αναφορά της Επιτροπής των µεταναστεύσεων, των προσφύγων και των πολιτών, Επίτροπος : Κα Doris FIALA, Ελβετία, Συµµαχία των δηµοκρατών και των φιλελευθέρων για την Ευρώπη, Κοινοβουλευτική Συνέλευση, Μετανάστες και Πρόσφυγες : µια συνεχής πρόκληση για το Συµβούλιο της Ευρώπης, κειµ.12201, 12 Απριλίου 2010.
Η πρόσφατη δολοφονία του δηµοσιογράφου Σωκράτη Γκιόλια έφερε στο προσκήνιο – µεταξύ άλλων – το ζήτηµα της ανωνυµίας των blogs, καθώς ο δηµοσιογράφος ήταν γνωστό αλλά όχι αποδεδειγµένο ότι διαχειρίζονταν το blog troktiko. To blogging αποτελεί υπέρτατη µορφή έκφρασης άποψης και συνεπώς δηµοκρατίας της εποχής µας. Η δηµοκρατικότητά του συνίσταται στην αθρόα, εύκολη και πρωτογενή τοποθέτηση απόψεων και ειδήσεων στη απόλυτη δηµόσια κριτική, το ∆ιαδίκτυο. Η δηµοκρατικότητα του blogging υποστηρίζεται από την ίδια την υποδοµή του ∆ιαδικτύου, αλλά και την φυσική υστέρηση ενός παγκόσµιου δικαιϊκού συστήµατος, καθώς το ∆ιαδίκτυο είναι δοµηµένο µε τρόπο ώστε να µην γνωρίζει δικαιοδοσίες, όπως αξιώνει η εφαρµογή των νόµων, οι οποίοι πολλές φορές είναι σε θέση να περιορίσουν άµεσα ή έµµεσα την ελεύθερη έκφραση. Τόσο τα sites όσο και τα blogs υπάγονται σε συγκεκριµένους νόµους, όχι όµως µόνο της χώρας στην οποία «δραστηριοποιούνται», αλλά και της χώρας στην οποία διατηρούν τους servers τους ή της χώρας στην οποία βρίσκεται η έδρα της εταιρίας που διαχειρίζεται το site ή της χώρας στην οποία απευθύνονται ή της χώρας από την οποία κάποιος έχει πρόσβαση, κοκ. Η ιδιαιτερότητα αυτή συνεπάγεται ιδανικά την δυνατότητα για κάποιον, ο οποίος θεωρείται ότι θίγεται από ένα site ή ένα blog, να καταφύγει σε διάφορες έννοµες τάξεις προκειµένου να προασπιστεί τα δικαιώµατά του, µε κριτήρια την ευκολία στην απονοµή δικαιοσύνης, την πρόσβαση στο φυσικό δικαστή, την έκδοση απόφασης σε σύντοµο χρονικό διάστηµα, το κόστος και κυρίως την εφαρµογή της απόφασης και την ικανοποίηση του θιγέντα. Για παράδειγµα, εάν κάποιος ελέγχει ένα blog από την κατοικία του στην Αίγυπτο, το οποίο φιλοξενείται σε έναν server στις ΗΠΑ και σε αυτό το blog γράφονται συκοφαντίες για κάποιον Έλwww.eanda.gr
Ανωνυµία και Blogs: οι διαδικασίες υπάρχουν, αλλά παραµένουν αναποτελεσµατικές
N-Ε.Α.Ν.∆.Α.
- 19
ληνα, ο οποίος κατοικεί στην Ιαπωνία, ο θιγείς Έλληνας θα µπορούσε αρχικά να ασκήσει τα νόµιµα δικαιώµατά του σε κάθε µία από τις προαναφερθείσες δικαιοδοσίες. Εντούτοις, αυτό το οποίο ενδιαφέρει τον θιγέντα δεν είναι µόνο η θεµελίωση δικαιοδοσίας, αλλά κυρίως η τιµωρία του φυσικού αυτουργού και η προσωπική ικανοποίησή του. Στο ανωτέρω παράδειγµα, ο θιγείς Έλληνας δεδοµένου ότι επιθυµεί κυρίως την τιµωρία του φυσικού αυτουργού και την προσωπική ικανοποίησή του, µάλλον συνετότερο θα ήταν να εκκινήσει τις νόµιµες διαδικασίες στην Αίγυπτο. Ωστόσο, αυτή η έννοµη τάξη µπορεί να θεωρεί το blogging προστατευόµενη µορφή δηµοκρατίας και άρα η κατηγορία της συκοφαντίας να µην µπορεί να ευσταθήσει. Εναλλακτικά, ο θιγείς Έλληνας θα είχε τη δυνατότητα να τιµωρήσει εµµέσως τον Αιγύπτιο blogger αναφέροντας το περιστατικό στην εταιρία που διατηρεί τον server του blog στις ΗΠΑ, η οποία θα µπορούσε ίσως να εµποδίσει την λειτουργία του blog µέχρι να διευκρινιστεί ειδικότερα η υπόθεση. Με αυτά τα δεδοµένα, καθίσταται σαφές ότι το ∆ιαδίκτυο δεν δύναται να αποτελέσει τις περισσότερες φορές ζήτηµα µόνο µίας χώρας. Επίσης, από τα προαναφερθέντα αναδεικνύεται ότι η εξεύρεση της "εύκολης" δικαιοδόσίας δεν συνεπάγεται δίχως άλλο την ουσιαστική ικανοποίηση του τυχόν θιγέντα. Ειδικότερα, κάθε µία δικαιοδοσία συνεπάγεται και µία ξεχωριστή έννοµη τάξη, η οποία διαθέτει ειδικότερους νόµους και άρα περιορισµούς στην επιδίωξη της ικανοποίησης του τυχόν θιγέντα. Επίσης, είναι σαφές ότι από την στιγµή που δεν υπάρχει ένα παγκόσµιο δικαιϊκό σύστηµα οι νόµοι στις διάφορες έννοµες τάξεις δεν θα είναι ίδιοι και κυρίως θα υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες οι νόµοι µίας χώρας θα ρυθµίζουν ένα ζήτηµα για το οποίο δεν θα υπάρχει πρόβλεψη σε κάποια άλλη. Ακόµη, η υπεράνω δικαιδοσιών µορφή του ∆ιαδικτύου δίνει τη δυνατότητα σε οποιονδήποτε το επιθυµεί να προστρέξει σε διάφορες έννοµες τάξεις προκειµένου να διεκδικήσει τα δικαιώµατά του και κυρίως την ευκαιρία να απευθυνθεί όχι µόνο σε έναν φυσικό δικαστή. Το τελευταίο διάστηµα στη χώρα µας έχει επανέλθει το θέµα της ανωνυµίας ή µη των χειριστών blogs. Σχεδόν σε κάθε χώρα του κόσµου υπάρχουν εύκολες ή µη διαδικασίες για την άρση του απορρήτου των χειριστών blogs. Ωστόσο, το ∆ιαδίκτυο δεν εντάσσεται αποκλειστικά σε κανένα εθνικό δίκαιο, µε αποτέλεσµα οι διαδικασίες αυτές να καθίστανται πολλές φορές χρονοβόρες και δαπανηρές µε αποτέλεσµα την υπόθαλψη εκείνου που παρανοµεί. Συνεπαγωγικά, οι θιγόµενοι αποφεύγουν τη προσφυγή τους στη δικαιοσύνη, ενώ από την άλλη πλευρά λίγες είναι οι φορές που τα δικαστήρια δικαιώνουν τους προσφεύγοντες. Για παράδειγµα, σηµαντικές ήταν οι αντιδράσεις και οι συζητήσεις οι οποίες ανέκυψαν από την δικαστική απόφαση (8/2009) της Liskyla Cohen του ανωτάτου ∆ικαστηρίου της Νεάς Υόρκης, βάσει της οποία η Google διατάχθηκε να αποκαλύψει την ταυτότητα blogger, ο οποίος είχε αναρτήσει σε blog του Blogger δυσφηµιστικά σχόλια για το µοντέλο. ∆υστυχώς, οι δικαστές ανά το κόσµο µε αρκετή φειδώ εκδίδουν τέτοιες αποφάσεις και συνεπώς είναι εν µέρει δικαιολογηµένη η αποφυγή της δικαστηριακής οδού για τους θιγόµενους. Τα blogs ανά το κόσµο δεν είναι αυθύπαρκτα, αλλά φιλοξενούνται σε συγκεκριµένες πλατφόρµες, όπως η Blogger και η Wordpress. Η αλήθεια είναι ότι αυτές οι πλατφόρµες απλά φιλοξενούν το υλικό που επιθυµεί ο διαχειριστής του blog, αλλά δυστυχώς για εκείνες είναι επώνυµες, µε αποτέλεσµα να υπόκεινται στις δικαστικές ενέργειες του θιγέντα. Ο θιγόµενος θα πρέπει να έχει τα µέσα να αναζητεί σχετικά εύκολα τις ευθύνες στον φυσικό αυτουργό και όχι στην πλατφόρµα. ∆εν είναι σαφές - δυστυχώς - γιατί στο φυσικό κόσµο είναι εύκολο να εντοπιστεί ο φυσικός αυτουργός ενός λιβελογραφήµατος χωρίς να καταδικαστεί ο έµπορος του χαρτιού, ενώ στο κόσµο του ∆ιαδικτύου συµβαίνει ακριβώς το αντίθετο. Η κύρια δε νοµική βάση για την ανωτέρω αντιφατική πραγµατικότητα συνίσταται στη προστασία δεδοµένων προσωπικού χαρακτήρα. Κοντολογίς, από τη µια πλευρά θα είναι χρήσιµο τόσο οι παραγωγοί δικαίου όσο και οι εφαρµοστές του να καταλήξουν σε µία συγκεκριµένη θέση αναφορικά µε την ανωνυµία των blogs, από την άλλη πλευρά, όµως, θα πρέπει να µην ξεχνάµε ότι δεν υπάρχει µία έννοµη τάξη στο ∆ιαδίκτυο. Άλλωστε όπως αποδεικνύεται οι διαδικασίες υπάρχουν, αλλά στη ουσία καθίστανται εν τέλει αναποτελεσµατικές. Επαµεινώνδας Λ. Στυλόπουλος ∆ικηγόρος, LL.M. ep.styl@slo.gr http://epstylo.wordpress.com http://twitter.com/epstylo
20 -
N-Ε.Α.Ν.∆.Α.
www.eanda.gr
Τα επιχειρήµατα υπέρ της σηµασίας του διαδικτύου σήµερα είναι το δίχως άλλο αυτονόητα. Εξίσου, όµως, αυτονόητη είναι και η απαιτητέα ασφάλεια στον κυβερνοχώρο, δεδοµένου ότι σήµερα στο διαδίκτυο αναπτύσσονται πλέον ψηφιακά οι τοµείς της οικονοµίας, των επικοινωνιών, των µεταφορών, της εκπαίδευσης, ακόµη και της διακυβέρνησης! Στην Ελλάδα, το νοµικό πλαίσιο για το διαδίκτυο [ν. 2867/2000 περί «Οργάνωσης και Λειτουργίας των Τηλεπικοινωνιών», ν. 1805/1988 ο οποίος βασισµένος σε γερµανικά πρότυπα, θέσπισε ή συµπλήρωσε τις σχετικές διατάξεις του Ποινικού Κώδικα (άρθρα 13γ, 370Β, 370Γ, 386Α) και αφορά τα εγκλήµατα που διαπράττονται µε ηλεκτρονικούς υπολογιστές (Computer crimes)] είναι ήδη ξεπερασµένο από την εξέλιξη της τεχνολογίας και την ευρηµατικότητα των εγκληµατικών του διαδικτύου – η, δε, επικαιροποίησή του προβάλλει πλέον επιτακτική. Όπως είναι γνωστό, στο πλαίσιο του Συµβουλίου της Ευρώπης - πέρα από Συστάσεις π.χ. τη Σύσταση No R (89) 9 για το έγκληµα µε ηλεκτρονικό υπολογιστή και τη Σύσταση No R (95) 13 για τα ποινικά δικονοµικά προβλήµατα που συνδέονται µε την τεχνολογία των πληροφοριών υπολογιστή - έχει καταρτισθεί ∆ιεθνής Σύµβαση (Ν. 185, Budapest Convention on Cybercrime, 23.11.2001) για την αντιµετώπιση του διαδικτυακού εγκλήµατος. Σκοπός της Σύµβασης είναι η αποτελεσµατική προστασία της κοινωνίας από το έγκληµα στον κυβερνοχώρο µε την θέσπιση ενιαίου και εναρµονισµένου µεταξύ των χωρών νοµοθετικού πλαισίου το οποίο να ανταποκρίνεται στις εν προκειµένω ιδιαιτερότητες και αυξηµένες απαιτήσεις. Τη Σύµβαση αυτή υπογράφει και η Ελλάδα, η οποία όµως δεν έχει προσαρµόσει ακόµη τη νοµοθεσία της σύµφωνα µε τις επιταγές των διατάξεων της Σύµβασης. Η συσχέτιση της Σύµβασης της Βουδαπέστης µε την ισχύουσα ελληνική νοµοθεσία έχει ως αποτέλεσµα τη διαπίστωση ότι οι προβλέψεις του έλληνα νοµοθέτη µόνον αποσπασµατικά και εκ παραδοµής συµπίπτουν µε µερικές από τις προβλέψεις της Σύµβασης. Τουναντίον, ο έλληνας νοµοθέτης καλείται να ενσωµατώσει πλεόν τις προβλέψεις της εν λόγω σύµβασης καθώς υπάρχουν συµπεριφορές για τις οποίες η ελληνική νοµοθεσία κρίνεται ανεπαρκής. Συγκεκριµένα, de lege ferenda -µε αναφορά στη Σύµβαση της Βουδαπέστης και την ελληνική νοµοθεσία-, ενδεικτικά αναφέρω: - Το ά. 3 της Σύµβασης αναφέρεται στην παράνοµη υποκλοπή δεδοµένων. Η περίπτωση αυτή καλύπτεται σήµερα µόνο από τον νόµο 2472/1997 για τα προσωπικά δεδοµένα – περαιτέρω και για άλλου είδους δεδοµένα φαίνεται ότι το ά. 370Α ΠΚ χρήζει συµπλήρωσης. - Επιπρόσθετα, η αλλοίωση ή διαγραφή δεδοµένων δεν τιµωρείται σήµερα από το ελληνικό δίκαιο καθώς τα ηλεκτρονικά δεδοµένα δεν αποτελούν πράγµα κατά την έννοια του ά. 381 ΠΚ το οποίο τιµωρεί την φθορά ξένης ιδιοκτησίας. Η ελληνική νοµοθεσία οφείλει να προσαρµοστεί προς αυτήν την κατεύθυνση - σύµφωνα και µε το ά. 4 της Σύµβασης της Βoυδαπέστης προκειµένου να προστατεύονται αυτοτελώς τα ηλεκτρονικά δεδοµένα. Συνεπώς, µπορεί να προταθεί η θέσπιση µιας αυτοτελούς διατάξεως προκειµένου να αποφευχθεί η µερική προστασία των ηλεκτρονικών δεδοµένων π.χ. από την διάταξη του ά. 222 ΠΚ για την υπεξαγωγή εγγράφου (έτσι όπως το «έγγραφο» ορίζεται στο ά. 13 περ. γ΄ ΠΚ). - Επίσης, η παράνοµη παρεµβολή σε σύστηµα – το «µπλοκάρισµα» του συστήµατος δηλαδή µε πρακτικές όπως η αποστολή τεράστιου όγκου ηλεκτρονικών µηνυµάτων (“mail bombing”) – µε αποτέλεσµα την παρεµπόδιση λειτουργίας του συστήµατος (“denial of service”) δεν τιµωρείται σήµερα στην Ελλάδα, αν και κατά τη Σύµβαση της Βουδαπέστης η συµπεριφορά είναι αξιόποινη κατ’ ά. 6. Η απρόσκοπτη λειτουργία των συστηµάτων και δικτύων υπολογιστών αποτελεί conditio sine qua non για την εύρυθµη λειτουργία της οικονοµικής ζωής και των εµπορικών συναλλαγών, της διοίκησης και διακυβέρνησης και κάθε πράξης που σήµερα λαµβάνει χώρα µέσω ηλεκτρονικού δικτύου. Συνεπώς, η προστασία από το ελληνικό δίκαιο των συστηµάτων από παράνοµες παρεµβολές είναι απαραίτητη.
Κυβερνοέγκληµα: εκσυγχρονισµός της ελληνικής νοµοθεσίας σε συνάρτηση µε τη Σύµβαση της Βουδαπέστης
www.eanda.gr
N-Ε.Α.Ν.∆.Α.
- 21
Είναι γεγονός ότι το δίκαιο µάλλον δεν θα µπορέσει ποτέ να προλάβει την τεχνολογική εξέλιξη. Ωστόσο, πιστεύω ότι οι εκδηλώσεις παρεκκλίνουσας συµπεριφοράς στο διαδίκτυο –αν και όποτε ενταχθούν σε νόρµες σύµφωνα µε τις οποίες θα µπορέσουν κιόλας να προσδιοριστούνµπορούν κατ’ ουσίαν να αυτοπεριορίζονται στο πλαίσιο µιας αυτορύθµισης (soft law – «άγουρο» ή «ήπιο» δίκαιο) έως ότου η πένα του νοµοθέτη να κινείται µε µεγαλύτερη ευαισθησία σύµφωνα µε τις τεχνολογικές εξελίξεις. Σε κάθε περίπτωση, η ανάσχεση των εγκληµατικών πράξεων στο διαδίκτυο δεν πρέπει να φαντάζει ανέφικτη και επ΄ ουδενί δεν αποτελεί λύση η καταφυγή σε άµετρες ποινικοποιήσεις. Η σύγχρονη ελληνική έννοµη τάξη έχει ανάγκη για µια εκσυγχρονισµένη νοµοθετική ρύθµιση που θα καλύπτει όλο αυτό το ευρύ φάσµα των δυνατοτήτων και τρόπων ηλεκτρονικού εγκλήµατος και θα ανταποκρίνεται στα σύγχρονα τεχνολογικά δεδοµένα· µια νοµοθετική ρύθµιση, όµως, η οποία δεν θα ποινικοποιεί το διαδίκτυο στο όνοµα της «ασφάλειας» αλλά θα εµφορείται από στοιχεία ελευθερίας και θα στοχεύει ιδίως στην πρόληψη του ηλεκτρονικού και διαδικτυακού εγκλήµατος, πάντοτε, βέβαια, µε γνώµονα τα ανθρώπινα δικαιώµατα και την αξία του ανθρώπου. Γιατί, και κατά τον Βενιαµίν Φραγκλίνο, «Αυτοί που θα θυσίαζαν την ελευθερία για χάρη της ασφάλειας, δεν αξίζουν τίποτα από τα δύο» - “Those who would sacrifice liberty for security, deserve neither”. Φώτης Σπυρόπουλος ∆ικηγόρος, Ποινικολόγος Μ∆Ε), Εγκληµατολόγος (Μ∆Ε) υπ. ∆ρ. Ποινικού ∆ικαίου-Εγκληµατολογίας Νοµικής Αθηνών
Άρθρα Συντακτικής Οµάδας
Η νοµοθετική αναστολή πλειστηριασµών για απαιτήσεις κάτω των 200.000 ευρώ. Σχετικά ζητήµατα και προβληµατισµοί.
Η αποστράγγιση των εισοδηµάτων µε τη µείωση των µισθών και την αύξηση της φορολογίας έχει δυσχεράνει κάθε προσπάθεια από την πλευρά πολιτών και επιχειρήσεων να ανταποκριθούν στις δανειακές τους υποχρεώσεις προς τα χρηµατοπιστωτικά ιδρύµατα. Εν µέσω οικονοµικής κρίσης, µια µικρή ανάσα για τους δανειολήπτες αποτελεί το µέτρο της νοµοθετικής αναστολής των πλειστηριασµών, οι οποίοι επισπεύδονται από πιστωτικά ιδρύµατα και εταιρείες παροχής πιστώσεων, καθώς και από εκδοχείς των απαιτήσεων αυτών, για την ικανοποίηση απαιτήσεων που δεν υπερβαίνουν το ποσό των 200.000. Σύµφωνα µε το άρθρο 40 του ν. 3858/2010, µε το οποίο δόθηκε χρονική παράταση στην προβλεπόµενη µέχρι την 30/6/2010 αναστολή πλειστηριασµών βάσει του ν. 3814/2010, οι πλειστηριασµοί για οφειλές έως και 200.000 ευρώ αναστέλλονται µέχρι και την 31η ∆εκεµβρίου 2010. Με τη νοµοθέτηση της προσωρινής αναστολής πλειστηριασµών ανέκυψε το ζήτηµα της εφαρµογής ή µη της σχετικής διάταξης στους πλειστηριασµούς, οι οποίοι επισπεύδονται για ποσό µικρότερο των 200.000 ευρώ, όταν η συνολική απαίτηση βάσει του εκτελεστού τίτλου είναι µεγαλύτερη του παραπάνω ποσού. Σύµφωνα µε την υπ’ αριθµ. 1/2010 γνωµοδότηση του Αντιεισαγγελέα του ΑΠ κ. Γ. Παντελή, η αναστολή ισχύει για πλειστηριασµούς που επισπεύδονται από τράπεζες ή εταιρείες παροχής πιστώσεως για ποσά κάτω των 200.000, ανεξαρτήτως του συνολικού ποσού της απαίτησης τους. Η άποψη αυτή ερείδεται στη γραµµατική ερµηνεία της ρύθµισης 22 -
N-Ε.Α.Ν.∆.Α.
www.eanda.gr
και αποκλείει κάθε άλλη ερµηνεία αντίθετη στο σκοπό του νοµοθέτη να προστατεύσει τους πολίτες που αντιµετωπίζουν δυσχέρειες για την εξόφληση των χρεών τους. Σύµφωνη µε την παραπάνω άποψη τοποθετείται µερίδα της νοµολογίας (ΜΠρΚω 440/2010 ΕΠολ∆ 2010/227· ΜΠρΛαρ 3241/2009 αδηµ.), ενώ υποστηρίζεται και η αντίθετη εκδοχή, κατά την οποία κρίσιµο είναι το ποσό της συνολικής απαίτησης(ΜΠρΚορ 2375/2009 αδηµ.). Ένα σηµαντικό επιχείρηµα υπέρ της δεύτερης άποψης είναι το γεγονός ότι ο περιορισµός του ποσού για το οποίο επισπεύδεται ο πλειστηριασµός σε σχέση προς το συνολικό ποσό του εκτελεστού τίτλου λειτουργεί τελικά προς όφελος του ίδιου του καθού η εκτέλεση οφειλέτη. Αναµφίβολα, η κακόπιστη και καταχρηστική επίσπευση πλειστηριασµού από πιστωτικό ίδρυµα για ποσό µικρότερο των 200.000 ευρώ αποτελεί βάσιµο λόγο ανακοπής του άρθρου 933 (και 936) ΚΠολ∆. Κρίθηκε, µάλιστα, ότι µετά την άσκηση της ανακοπής χορηγείται βάσει του άρθρου 938 ΚΠολ∆ δικαστική αναστολή της αναγκαστικής εκτέλεσης µέχρι την έκδοση δικαστικής απόφασης, ακόµα και όταν η συζήτηση της ανακοπής προσδιορίσθηκε σε ηµεροµηνία µεταγενέστερη της λήξης της χρονική περιόδου της εκ του νόµου αναστολής (ΜΠρΚω 440/2010 ΕΠολ∆ 2010/227). Πρέπει, βέβαια, να σηµειωθεί ότι η δυνατότητα αναστολής της εκτελεστικής διαδικασίας, κατά τη ρητή διατύπωση της σχετικής διάταξης, περιορίζεται αποκλειστικά στο στάδιο της επίσπευσης πλειστηριασµού. Ως εκ τούτου, οι διασφαλιστικές των απαιτήσεων των τραπεζών πράξεις αναγκαστικής εκτέλεσης, όπως η αναγκαστική κατάσχεση ακινήτων, διενεργούνται νοµίµως για όσο χρονικό διάστηµα διαρκεί η αναστολή. Σε κάθε περίπτωση, η εν λόγω νοµοθετική ρύθµιση θα πρέπει να ερµηνεύεται από τον εφαρµοστή του δικαίου στο στενό πλαίσιο του γράµµατος του νόµου και µε τρόπο τέτοιο ώστε να µην καταστρατηγείται ή να µην υπερακοντίζεται ο προστατευτικός σκοπός του. Άλλωστε, µε την προσωρινή αναστολή των πλειστηριασµών περιορίζεται νοµοθετικά το δικαίωµα εκτελέσεως, το οποίο αποτελεί εκδήλωση της αξιώσεως προς παροχή έννοµης προστασίας (άρθρο 20 Συντάγµατος). Ο περιορισµός αυτός επιβάλλεται από κοινωνικούς λόγους προστασίας, εν όψει της οικονοµικής κρίσης, των οικονοµικά ασθενέστερων πολιτών και προβλέπεται για συγκεκριµένο χρονικό διάστηµα. Έτσι, το µέτρο της αναστολής θεωρείται ενδεδειγµένο και ήπιο, µε αποτέλεσµα να µην τίθεται ζήτηµα εναρµόνισης του µε το Σύνταγµα. Ωστόσο, σε µια περίοδο έντονης οικονοµικής ανασφάλειας είναι εύλογο να γεννάται προβληµατισµός σχετικά µε την αποτελεσµατικότητα του συγκεκριµένου µέτρου, καθώς και άλλων αντίστοιχων προσωρινών µέτρων (όπως π.χ. ο ν. 3816/2010 για τη «ρύθµιση επαγγελµατικών οφειλών προς τα πιστωτικά ιδρύµατα κλπ.»). Οι προσωρινές ρυθµίσεις οδηγούν σε πρόσκαιρη και µόνο ανακούφιση των οφειλετών και δεν συµβάλλουν ουσιαστικά στην οριστική επίλυση των προβληµάτων των υπερχρεωµένων νοικοκυριών και επιχειρήσεων. Με τον τρόπο αυτό δίνεται απλώς µια παράταση λίγων µηνών στο ασφυκτικό κλίµα που έχει δηµιουργηθεί λόγω του αλόγιστου δανεισµού και των συνεχών επιτοκιακών διακυµάνσεων. Η ευκαιριακή παρέµβαση του νοµοθέτη στο σύστηµα αναγκαστικής εκτέλεσης δεν προσφέρει τις αναγκαίες λύσεις στα ζητήµατα προστασίας των υπερχρεωµένων οφειλετών, κυρίως δε όταν ισχύουν οι σχετικές µε την αναγκαστική εκτέλεση ευνοϊκές ρυθµίσεις υπέρ των ανωνύµων εταιρειών βάσει του ειδικού καθεστώτος του ν.δ. 17.7./13.8.1923. Επιπλέον, οι κρίσιµες παρεµβάσεις για την προστασία των καταναλωτών θα πρέπει να αναζητηθούν στο χώρο του ουσιαστικού δικαίου. Το µέγεθος της οικονοµικής κρίσης απαιτεί καινοτόµες πρωτοβουλίες και θεσµικές παρεµβάσεις µε επίκεντρο τον εξορθολογισµό του δανειοληπτικού συστήµατος και την εξυγίανση του πλαισίου λειτουργίας των τραπεζών. Αναστασία Βλαχοκυριάκου Ασκούµενη ∆ικηγόρος
www.eanda.gr
N-Ε.Α.Ν.∆.Α.
- 23
Επίκαιρο όσο ποτέ παραµένει στις µέρες µας, κυρίως λόγω των συνεπειών της - κατά τον επικρατήσαντα όρο - αποκαλούµενης οικονοµικής κρίσης, το ζήτηµα των σχέσεων µεταξύ πολίτη-καταναλωτή και τραπεζικών ιδρυµάτων, στα οποία πολλοί στρέφονται πλέον αναζητώντας, µέσω σύναψης δανειακών συµβάσεων, ρευστότητα χρηµάτων προς αντιµετώπιση των τρεχουσών αναγκών τους τόσο σε επαγγελµατικό όσο και σε προσωπικό επίπεδο. ∆εν πρέπει επίσης να µας διαφεύγει πως το σύνολο σχεδόν των πολιτών συνδέεται συµβατικά µε κάποια τράπεζα, διατηρώντας τουλάχιστον ένα τραπεζικό λογαριασµό, ενώ επίσης σηµαντικός αριθµός καταναλωτών έχει συνάψει συµβάσεις χορήγησης πιστωτικών καρτών. Η ιδιαιτερότητα όλων των ανωτέρω συµβάσεων έγκειται κυρίως στο ότι περιεχόµενό τους αποτελούν όροι οι οποίοι έχουν διατυπωθεί και καθοριστεί εκ των προτέρων, µε πρόθεση του συντάκτη τους να ισχύσουν κατά τρόπο ενιαίο και γενικό, αποτελώντας έτσι περιεχόµενο ενός µεγάλου ή ακόµα και απροσδιόριστου αριθµού µελλοντικών συµβάσεων. Πρόκειται για τους γνωστούς σε όλους µας «γενικούς όρους συναλλαγών» (στο εξής Γ.Ο.Σ.), η διατύπωση των οποίων έχει ως αποτέλεσµα τη µετεξέλιξη της αρχής της αυτονοµίας της ιδιωτικής βουλήσεως κατά τέτοιο τρόπο ώστε στις συγκεκριµένες περιπτώσεις η ελευθερία της σύναψης σύµβασης να έγκειται απλώς και µόνο στην «ελευθερία» του καταναλωτή να προσχωρήσει σε µία εκ των προτέρων διατυπωµένη σύµβαση2, στον καθορισµό του περιεχοµένου της οποίας δεν συµµετείχε4. Η χρήση των Γ.Ο.Σ. είναι ευρύτατη στη χορήγηση δανείων κάθε µορφής και ενέγγυων πιστώσεων, αλλά και σε κάθε είδος καταθέσεων. Οι ρυθµίσεις τους έχουν αποτελέσει πολλές φορές αντικείµενο δικαστικών διενέξεων κυρίως κατόπιν συλλογικών αγωγών που ασκήθηκαν από ενώσεις καταναλωτών, µέσω των οποίων ζητούνταν από τα δικαστήρια η αναγνώριση των προσβαλλόµενων Γ.Ο.Σ. ως καταχρηστικών και, κατά συνέπεια, άκυρων. Ανάλογο αίτηµα εξετάζει και η πρόσφατη ΑΠ 652/20105, διά της οποίας αναγνωρίστηκε η ακυρότητα σειράς γενικών όρων εξαιτίας της αντίθεσής τους στις ρυθµίσεις του νόµου 2251/1994 για την προστασία του καταναλωτή6. Πιο συγκεκριµένα, στην υπό κρίση υπόθεση ο Άρειος Πάγος έκρινε, µεταξύ άλλων, πως ο περιεχόµενος σε σύµβαση χορήγησης κάρτας αυτόµατης ανάληψης χρηµάτων όρος - σύµφωνα µε τον οποίο σε περίπτωση ανάληψης µετρητών από κατάστηµα της Τράπεζας ή από ATM της Τράπεζας, ο κάτοχος επιβαρύνεται µε συγκεκριµένα ποσά για τη µερική κάλυψη των σχετικών λειτουργικών εξόδων της Τράπεζας είναι άκυρος ως καταχρηστικός7. Το ανώτατο ακυρωτικό απεφάνθη επίσης υπέρ της ακυρότητας του όρου σύµφωνα µε τον οποίο η τράπεζα δικαιούται να µεταβάλλει τους όρους λειτουργίας λογαριασµού ταµιευτηρίου και τις τυχόν επιβαρύνσεις του, γνωστοποιώντας τις αλλαγές µέσω ενηµερωτικών φυλλαδίων ή ανακοινώσεων που διατίθενται ή αναρτώνται στα καταστήµατα της, κρίση στην οποία οδηγήθηκε διαπιστώνοντας πως η τράπεζα επεφύλαξε εν προκειµένω υπέρ αυτής δικαίωµα µονοµερούς τροποποίησης της σύµβασης χωρίς να συντρέχει ειδικός και σπουδαίος λόγος8. Στο ίδιο συµπέρασµα περί καταχρηστικότητας κατέληξε το ∆ικαστήριο και αναφορικά µε προδιατυπωµένο όρο αναγραφόµενο στα βιβλιάρια κατάθεσης της τράπεζας, ο οποίος θεµελιώνει ευθύνη της τελευταίας µόνο για δόλο ή βαριά αµέλεια υπαλλήλου της σε περίπτωση µη γνήσιας υπογραφής σε δελτία ή σε εντολές πληρωµής, καθώς έκρινε πως η ευθύνη της τράπεζας είναι εν προκειµένω νόθος αντικειµενική9. Η αντιµετώπιση των καταχρηστικών γενικών όρων των τραπεζικών συναλλαγών στα πλαίσια των ορισµών του ν. 2251/1994 έχει ήδη ξεκινήσει αποτελεσµατικά εδώ και περίπου µία δεκαετία. Πιο συγκεκριµένα, διά της ΑΠ 1219/200110 κρίθηκε η καταχρηστικότητα σειράς όρων περιεχόµενων σε συµβάσεις χορήγησης πιστωτικών καρτών και ανοίγµατος λογαριασµού καταθέσεων. Εντελώς ενδεικτικά11 αναφέρουµε ορισµένους από αυτούς: α) όρος κατά τον οποίο, σε περίπτωση κλοπής ή απώλειας της κάρτας, ο κάτοχος είναι υποχρεωµένος να ενηµερώσει την τράπεζα αµέσως, τηλεφωνικά και γραπτά, διαφορετικά ευθύνεται έναντι αυτής για οποιαδήποτε ζηµία που τυχόν θα προκύψει, β) όρος κατά τον οποίο η πάροδος εικοσαηµέρου από τη λήψη του µηνιαίου λογαρια24 -
ΚΑΤΑΧΡΗΣΤΙΚΟΙ ΓΕΝΙΚΟΙ ΟΡΟΙ ΣΥΝΑΛΛΑΓΩΝ ΣΕ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ ΜΕ ΤΡΑΠΕΖΙΚΑ Ι∆ΡΥΜΑΤΑ. Σκέψεις µε αφορµή την ΑΠ 652/20104
N-Ε.Α.Ν.∆.Α.
www.eanda.gr
σµού της κάρτας δίχως ο κάτοχος να αµφισβητήσει το σύνολο του ποσού και να προτείνει τις βάσιµες αντιρρήσεις του λογίζεται ως αποδοχή των γενόµενων εγγραφών, και χάνεται το δικαίωµα ανταπόδειξης, καθώς και γ) ρήτρες παρεκτάσεως της αρµοδιότητας του δικαστηρίου κατά τέτοιο τρόπο ώστε να συγκεντρώνονται όλες οι αφορώσες στην τράπεζα δίκες στα δικαστήρια της έδρας της. Μεταγενέστερα, ζητήµατα αναφορικά µε Γ.Ο.Σ. εµπεριεχόµενους σε συµβάσεις χορήγησης στεγαστικών δανείων αντιµετώπισε, κατά τρόπο αξιοσηµείωτο, κυρίως η ΑΠ 430/200512, στα πλαίσια της οποίας ξεχωρίζει η κρίση περί καταχρηστικότητας του όρου που επέβαλλε πρόσθετη επιβάρυνση για το δανειολήπτη στην περίπτωση πρόωρης εξόφλησης δανείου (ευρύτερα γνωστή ως «ποινή προεξόφλησης») µε κυµαινόµενο επιτόκιο13, καθώς η εν λόγω επιβάρυνση δικαιολογείται µόνο αν επικαλεστεί η τράπεζα αδυναµία της να επανατοποθετήσει το επιστρεφόµενο κεφάλαιο στην αγορά14. Ωστόσο, ακόµα και παρά τα προαναφερθέντα νοµολογιακά προηγούµενα αλλά και την, κατόπιν αυτών, πρόσφατη παρέµβαση της κανονιστικής εξουσίας διά της έκδοσης σχετικής υπουργικής απόφασης15, η καθηµερινή επαφή όλων µας µε την τραπεζική πραγµατικότητα εξακολουθεί να µας φέρνει αντιµέτωπους µε σειρά παρανοµιών και αυθαιρεσιών. Η οµολογουµένως κοινή διαπίστωση πως τη δεδοµένη χρονική στιγµή το χρηµατοπιστωτικό σύστηµα της χώρας µας χρειάζεται στήριξη προκειµένου να συµβάλει στην ανάκαµψη της οικονοµίας και στην ενίσχυση των αναπτυξιακών προσπαθειών που καταβάλλει η αγορά δε θα πρέπει σε καµία περίπτωση να επιτρέψει την ανεξέλεγκτη δράση των τραπεζών και την επιµονή τους στη µονοµερή υιοθέτηση ρυθµίσεων προδήλως παράνοµων, που αποβαίνουν σε βάρος των καταναλωτών, οι οποίοι επίσης υφίστανται τις συνέπειες της κρίσης και µάλιστα σε βαθµό πιο έντονο. Άλλωστε, η υγιής επιχειρηµατικότητα µπορεί να αναπτυχθεί πλήρως και επιτυχώς και χωρίς παράνοµες και «κρυφές» πρακτικές που αποβαίνουν προς βλάβη των καταναλωτών. Ιωάννης Χαρίτ. Καλογριδάκης ∆ικηγόρος, Μ∆Ε Αστικού ∆ικαίου, Υποψήφιος ∆ιδάκτωρ Νοµικής ΕΚΠΑ
4 παραιτούµενος στην πραγµατικότητα από αυτό του το δικαίωµα, βλ. Μεντή, Γενικοί όροι τραπεζικών καταναλωτικών συµβάσεων, ΧρΙ∆ Α/2001, 559. 5 Τρ. Νοµ. Πληροφ. ∆ΣΑ και ΝΟΜΟΣ. 6 αλλά και η εγκυρότητα αρκετών άλλων. Βλ. επίσης και την αναιρεσιβαλλόµενη ΕφΑθ 3499/2008, Τρ. Νοµ. Πληροφ. ΝΟΜΟΣ, κατά την οποία κρίθηκε καταχρηστικός, χωρίς ωστόσο να τεθεί στην κρίση του Αρείου Πάγου, ο όρος που επέβαλλε χρέωση ποσού ύψους πενήντα ευρώ ως έξοδα εξέτασης αιτήµατος έκδοσης βεβαίωσης οφειλών, αλλά και εκείνος µε τον οποίο οριζόταν εφάπαξ δαπάνη εξέτασης αιτήµατος δανειοδότησης και προέγκρισης δανείων µη επιδοτούµενων ή επιδοτούµενων µόνο από το ελληνικό ∆ηµόσιο. 7 Αντίθετα, ο εν λόγω όρος κρίθηκε έγκυρος ως προς την ανάληψη µετρητών από ΑΤΜ άλλης τράπεζας 8 Πρβλ. και ΑΠ 1219/2001, ΕΕµπ∆ 2001, 529 επόµ.=∆ΕΕ 2001, 1128, ΕπισκΕµπ∆ 2001, 663=Τρ. Νοµ. Πληροφ. ∆ΣΑ και ΝΟΜΟΣ (παράβαση της υποχρέωσης διαφάνειας). Βλ. επίσης και ΕφΑθ 5253/2003, ΕΕµπ∆ 2003, 643=ΧρΙ∆ 2004, 134=Τρ. Νοµ. Πληροφ. ΝΟΜΟΣ. 9 δηλαδή υποκειµενική αλλά µε αντεστραµµένο το βάρος της απόδειξης, κάτι που σηµαίνει ότι ο πελάτης της τράπεζας, χωρίς να φέρει άλλο αποδεικτικό βάρος, αρκεί να επικαλεστεί και να αποδείξει την ύπαρξη ζηµίας, ωστόσο η τράπεζα διατηρεί το δικαίωµα ανταπόδειξης σχετικά µε τη µη ύπαρξη ευθύνης εκ µέρους της. 10 ΕΕµπ∆ 2001, 529 επόµ.=∆ΕΕ 2001, 1128, ΕπισκΕµπ∆ 2001, 663=Τρ. Νοµ. Πληροφ. ∆ΣΑ και ΝΟΜΟΣ. 11 Βλ. επίσης και ΑΠ 589/2001, ∆ΕΕ 2001, 1117=Ελ∆νη 2002/43, 422=Τρ. Νοµ. Πληροφ. ∆ΣΑ και ΝΟΜΟΣ. 12 ∆ΕΕ 2005, 460=ΕΕµπ∆ 2005, 354=Ελ∆νη 2005, 802=Τρ. Νοµ. Πληροφ. ∆ΣΑ και ΝΟΜΟΣ. 13 Βλ. ωστόσο, και την ΕιρΑθ 3110/2005, ΕΕµπ∆ ΝΖ/2006, 92=Τρ. Νοµ. Πληροφ. ∆ΣΑ., η οποία, κινούµενη στο ίδιο σκεπτικό, καταλήγει στο αντίθετο συµπέρασµα αναφορικά µε ανάλογο όρο σε σύµβαση δανείου µε σταθερό όµως επιτόκιο. 14 Ζηµία η οποία θα πρέπει σε κάθε περίπτωση να υπολογίζεται in concreto µετά την πρόωρη εξόφληση και όχι πριν απ’ αυτήν, βλ. Βενιέρη, Ο έλεγχος Γ.Ο.Σ. στεγαστικού δανείου που προβλέπει το δικαίωµα και τις συνέπειες εξόφλησης πριν τη συµφωνηµένη λήξη του δανείου (σκέψεις µε αφορµή την ΠΠρΑθ 1119/2002 όπως επικυρώθηκε και µε την ΕφΑθ 5253/2003), ΧρΙ∆ ∆/2004, 475. 15 της υπ’ αριθµ. Ζ1-798/25.6.2008 (ΦΕΚ Β΄ 1353/11.7.2008) απόφασης του Υπουργού Ανάπτυξης περί απαγόρευσης αναγραφής ορισµένων Γ.Ο.Σ. που είχαν κριθεί ως καταχρηστικοί µε αµετάκλητες δικαστικές αποφάσεις επί αγωγών ενώσεων καταναλωτών, η οποία κινείται επιτέλους προς τη σωστή κατεύθυνση.
www.eanda.gr
N-Ε.Α.Ν.∆.Α.
- 25
1. Πρόσφατα το Υπουργείο ∆ικαιοσύνης ∆ιαφάνειας και Ανθρωπίνων ∆ικαιωµάτων µε δελτίο τύπου της 25ης Αυγούστου 2010 ανακοίνωσε την πρόθεσή του να αναλάβει έργα για την προώθηση της «Ψηφιακής ∆ικαιοσύνης». Μάλιστα για τις ανάγκες των συγκεκριµένων έργων, σύµφωνα πάντα µε το ίδιο δελτίο τύπου το Υπουργείο είναι διατεθειµένο να δαπανήσει το ποσό των 4.447482,45 ευρώ για το έργο της ηλεκτρονικής κατάθεσης και παρακολούθησης δικογράφων και το ποσό 11.337.007,80 ευρώ των για την ψηφιακή καταγραφή αποθήκευση και διάθεση των πρακτικών των συνεδριάσεων των δικαστηρίων. 2. Σε αυτό το σηµείο όµως θα ήθελα να εκφράσω τις σοβαρότατες επιφυλάξεις µου για τον τρόπο που λειτουργεί το Υπουργείο. Πως είναι δυνατόν να έχουν ήδη κοστολογηθεί ως έργα οι παραπάνω θεσµοί της ψηφιακής δικαιοσύνης (ηλεκτρονική κατάθεση και ψηφιοποίηση πρακτικών) και να µην έχει γίνει νύξη στην προσαρµογή της υφιστάµενης νοµοθεσίας στους νέους θεσµούς της ψηφιακής δικαιοσύνης. 3. Για να γίνει αντιληπτό το µέγεθος του ανορθολογισµού θα φέρω ένα απλό παράδειγµα. Ας υποθέσουµε ότι όλα τα έργα ψηφιακής δικαιοσύνης υλοποιήθηκαν κατά υποδειγµατικό τρόπο, χωρίς να γίνει η παραµικρή παρέµβαση στην υφιστάµενη νοµοθεσία. Τότε για να καταθέσω το δικόγραφό µου στην γραµµατεία του δικαστηρίου θα αρκεί µια διεκπεραίωση σε µια ιστοσελίδα. Όµως για να εκδοθεί νοµότυπα η πράξη προσδιορισµού δικασίµου τι θα πρέπει να κάνω; Για να εκδοθεί νοµότυπα η πράξη κατάθεσης από τον γραµµατέα τι θα πρέπει να κάνω; Για να λάβω επικυρωµένο αντίγραφο του δικογράφου ώστε να το επιδώσω τι θα πρέπει να κάνω; Τότε οι λύσεις θα είναι κυρίως δύο: Ή θα αγνοούµε το γράµµα της δικονοµίας και θα διεκπεραιώνονται ηλεκτρονικά, άνευ υπογραφών και σφραγίδων οι επιµέρους ενέργειες (έκθεση κατάθεσης, πράξη προσδιορισµού, επικύρωση αντιγράφου προς επίδοση) µε όσους κινδύνους συνεπάγεται αυτή η παρατυπία για το κύρος των πράξεων, ή θα χρειαστεί να διεκπεραιώνουµε τις πράξεις αυτές µε µια επίσκεψη στο γνωστό κτίριο 2, όπου θα περιµένουµε στις ουρές του προσδιορισµού και της κατάθεσης µε ένα αντίγραφο του δικογράφου που καταθέσαµε ηλεκτρονικά, πράγµα προφανώς άσκοπο. 4. Για να αποκτήσει η εισαγωγή των θεσµών της ψηφιακής δικαιοσύνης µια ελπίδα σοβαρής προσαρµογής στην ελληνική πραγµατικότητα, πρέπει πρώτα να εναρµονιστεί η ελληνική νοµοθεσία και ύστερα να κοστολογηθούν τα έργα που αναφέρει στο σχετικό δελτίο τύπου το Υπουργείο δικαιοσύνης 5. Όµως, για να µην υποστώ την κριτική του επιχειρήµατος «εσύ δηλαδή τι προτείνεις;» αναφέρω εν συντοµία τους τοµείς της υφιστάµενης νοµοθεσίας οι οποίοι θεωρώ ότι πρέπει να εναρµονιστούν µε τα νέα δεδοµένα των θεσµών της ψηφιακής δικαιοσύνης όπως είναι η ηλεκτρονική κατάθεση δικογράφου η ψηφιακη τήρηση και διάθεση πρακτικών αλλά όχι µόνο (π.χ. γιατί να µην λαµβάνουµε ηλεκτρονικά πιστοποιητικά περί µη αποποίησης;). Α. Εναρµόνιση ∆ικονοµικών διατάξεων 6. Προϋπόθεση της εισαγωγής των θεσµών της ψηφιακής δικαιοσύνης είναι να γίνει λεπτοµερής καταγραφή της κάθε δικονοµικής ενέργειας που προβλέπεται στους κώδικες δικονοµίας. Μετά την καταγραφή αυτή θα πρέπει για κάθε προβλεπόµενη δικονοµική ενέργεια να προστεθεί µια διάταξη η οποία θα προσδιορίζει µε σαφήνεια τον τρόπο ηλεκτρονικής διεκπεραίωσης, δεδοµένου ότι ενδεχοµένως να παρουσιαστούν διαφορετικές ανάγκες σε κάθε περίπτωση. Β. Εναρµόνιση των ∆ιατάξεων του Κ.Ο.∆.Κ.∆.Λ. 7. Σχετική πρόβλεψη θα πρέπει να γίνει και στο θεσµικό νοµοθέτηµα που αφορά την οργάνωση και διοίκηση των δικαστηρίων, τον Ν. 1756/1988. Αυτή η παρέµβαση θεωρώ ότι είναι απαραίτητη όχι τόσο για να ιδρυθεί αρµοδιότητα των δικαστών ή των τριµελών συµβουλίων που διευθύνουν τα δικαστήρια ώστε να ρυθµίσουν ζητήµατα που αφορούν την ηλεκτρονική δικαιοσύνη, και άπτονται των ζητηµάτων µηχανογράφησής τους, αφού αυτή η γενική αρµοδιότητα υπάρχει ήδη και µπορεί να ασκηθεί µε συµπληρώσεις των κανονισµών εσωτερικής υπηρεσίας του άρθρου 17 του σχετικού νόµου, αλλά για έναν άλλο πιο σηµαντικό λόγο: Τον υποχρεωτικό συντονισµό των δικαστηρίων κατά την εισαγωγή και κατά την λειτουργία των θεσµών της ψηφιακής δικαιοσύνης. 26 -
Ψηφιακή δικαιοσύνη ή ψηφιοποίηση της γραφειοκρατίας;
N-Ε.Α.Ν.∆.Α.
www.eanda.gr
Γ. Εναρµόνιση των ∆ιατάξεων Ταµείου Νοµικών και ταµείων Προνοίας και ταµείου δικαστικών µεγάρων 8. Ένα απαραίτητο ζήτηµα που πρέπει να λυθεί σε νοµοθετικό επίπεδο είναι και η τροποποίηση των διατάξεων που προβλέπουν την είσπραξη των ενσήµων και λοιπών συνεισπραττόµενων τελών ή χαρτοσήµων, ώστε να είναι εφικτή η online πληρωµή ή ενδεχοµένως και η εκ των υστέρων πληρωµή τους, µε περιοδική εκκαθάρισή τους, ίσως µε ένα σύστηµα ανάλογο µε αυτό των περιοδικών δηλώσεων ΦΠΑ ή των περιοδικών δηλώσεων του ΙΚΑ. ∆. Εναρµόνιση του Νόµου περί προστασίας προσωπικών δεδοµένων (Ν.2472/1997) 9. Οι θεσµοί της ηλεκτρονικής δικαιοσύνης πρέπει να είναι εναρµονισµένοι µε το δίκαιο προστασίας προσωπικών δεδοµένων, προτού ξεκινήσει η υλοποίησή τους. Με αυτό τον τρόπο θα αποφευχθεί το ενδεχόµενο να τεθούν εκ των υστέρων περιορισµοί ή απαγορεύσεις από την Αρχή προστασίας προσωπικών δεδοµένων, οι οποίοι θα επιβάλλουν να σχεδιαστούν από την αρχή οι θεσµοί ηλεκτρονικής δικαιοσύνης. 10. Αντί επιλόγου, θα εκφράσω την ευχή να µην προχωρήσουν τα έργα ψηφιακής δικαιοσύνης πριν την εναρµόνισή τους µε την υφιστάµενη νοµοθεσία. Καλύτερα να περιµένουµε µερικά χρόνια ακόµη παρά να µεταφέρουµε τον κρατικό ανορθολογισµό στην ψηφιακή εποχή, µε απρόβλεπτες συνέπειες για το δικαίωµα δικαστικής προστασίας λόγω των ψηφιακών αγκυλώσεων που θα αναπτυχθούν από τα νοµικά κενά που θα ανακαλυφθούν εκ των υστέρων. Στο ενδιάµεσο ας παρατηρήσουµε πως έλυσαν αντίστοιχα προβλήµατα άλλα κράτη. Xρήστος Κλειώσης ∆ικηγόρος
∆ιανύοντας τα πρώτα χρόνια κατά την άσκηση του δικηγορικού επαγγέλµατος είµαι σίγουρος ότι ο καθένας µας έχει αναρωτηθεί αν όντως έκανε τη σωστή επιλογή κι αυτό γιατί ο τρόπος που ασκείται το επάγγελµά µας στην Ελλάδα και δη στην Αθήνα πραγµατικά πολλές φορές µπορεί να χαρακτηριστεί ως «απάνθρωπος». Βρισκόµαστε ενόψει µεγάλων αλλαγών στο επάγγελµά µας και σίγουρα κατά τη διάρκεια αυτού του µεταβατικού σταδίου δεν πρέπει να διολισθαίνουµε σε λανθασµένα πρότυπα και αδιαπραγµάτευτες λύσεις. Στο πλαίσιο αυτό στη συνέχεια θα αναφερθώ σε στοιχεία δηµοσιευµένης ευρωπαϊκής έρευνας η οποία διεξήχθη από βελγική νοµική εταιρία η οποία αναφέρει τί ακριβώς ισχύει σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες σε σύγκριση µε την Ελλάδα σχετικά µε βασικά θέµατα που αφορούν στην άσκηση του δικηγορικού επαγγέλµατος. Κατ’ αρχήν αναφορικά µε τις δικηγορικές αµοιβές στην Ελλάδα αυτές βρίσκονται στα ίδια επίπεδα µαζί µε αυτές άλλων χωρών όπως η Πορτογαλία, η Ουγγαρία, το Βέλγιο, η Εσθονία. Η αναλογία δικηγόρων ανά κάτοικο στη χώρας µας είναι 307 δικηγόροι ανά 100.000 κατοίκους, αναλογία που ξεπερνά µόνο η Κύπρος (319). Σχετικά µε το θέµα των ελάχιστων αµοιβών η έρευνα καταδεικνύει το γεγονός ότι σε πολλές χώρες της Ε.Ε. υπάρχει ρύθµιση των δικηγορικών αµοιβών, είτε από την κυβέρνηση είτε από τους δικηγορικούς συλλόγους. Συγκεκριµένα, µε κυβερνητικές αποφάσεις ρυθµίζεται µέρος των αµοιβών των δικηγόρων, µεταξύ άλλων, σε Αυστρία, Τσεχία, Γερµανία, Ιταλία κ.α., ενώ σε Ηνωµένο Βασίλειο, Κύπρο και Σλοβενία υπάρχει ρύθµιση από τους ∆ικηγορικούς Συλλόγους. Συγκεκριµένα, στη Γερµανία, οι δικηγορικές αµοιβές είναι καθορισµένες. Στην Αυστρία ορίζονται µε βάση την κυβερνητική πράξη τιµολόγησης. Στη Μάλτα ρυθµίζονται από τον Κώδικα Οργανισµού Πολιτικών ∆ιαδικασιών και από αποφάσεις δικαστηρίων. Στη Λεττονία προβλέπεται προγραµµατισµός των αµοιβών από το υπουργικό συµβούλιο, κάτι που δεν έχει υπάρξει µέχρι τώρα. Στην Κύπρο, οι αµοιβές καθορίζονται από τον Κώδικα Πολιτικής ∆ικονοµίας, όταν τα εµπλεκόµενα µέρη δεν µπορούν να φτάσουν σε συµφωνία. Στη Σλοβενία ορίζονται από τον δικηγορικό σύλλογο, µε συµφωνία του υπουργείου ∆ικαιοσύνης, µε γραπτή συµφωνία των δύο µερών µπορεί να είναι µεγαλύτερες. Στη Λιθουανία, υπάρχει διαπραγµάτευση µεταξύ πελάτη και δικηγόρου. Σε περίπτωση µη συµφωνίας, το υπουργείο ∆ικαιοσύνης έχει υιοθετήσει συστάσεις αµοιβών που συναρτώνται µε τον κατώτερο µισθό. Το ίδιο πεwww.eanda.gr
«Παράθεση βασικών δεδοµένων άσκησης του δικηγορικού επαγγέλµατος σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες συγκριτικά µε την Ελλάδα»
N-Ε.Α.Ν.∆.Α.
- 27
ρίπου ισχύει και στην Τσεχία, µε θεσµοθετηµένη «ταρίφα» νοµικών υπηρεσιών. Στην Ουγγαρία, οι αµοιβές καθορίζονται από τα εµπλεκόµενα µέρη, άλλως ορίζει το δικαστήριο. Στη Σλοβακία, εάν δεν έρθουν σε συµφωνία τα δύο µέρη, υπάρχει ρύθµιση από το υπουργείο ∆ικαιοσύνης. Στη Φινλανδία, οι τιµές είναι «ανοιχτές», αν και ο ∆ικηγορικός Σύλλογος έχει δώσει ορισµένες οδηγίες, οι οποίες όµως δεν ακολουθούνται. Στη Ρουµανία, οι δικηγόροι είναι ελεύθεροι να ζητούν την αµοιβή τους, εντός κριτηρίων που έχουν τεθεί από τη νοµοθεσία. Αντιλαµβανόµενοι ως νέοι δικηγόροι τα προβλήµατα του επαγγέλµατός καλύτερα από τον καθένα, διαρκώς πρέπει να βρισκόµαστε σε αναζήτηση λύσεων για τη βελτίωση των συνθηκών του επαγγέλµατός µας και αυτό είναι ανάγκη να ξεκινήσει από εµάς χωρίς συµπλέγµατα και αγκυλώσεις του παρελθόντος. Αποτελεί επιτακτική ανάγκη οι σκέψεις που διατυπώνονται στις µεταξύ µας συζητήσεις και οι προβληµατισµοί µας να µετατραπούν σε ένα πλαίσιο προτάσεων - λύσεων µε σκοπό την βελτίωση στο µέγιστο βαθµό της καθηµερινότητας του επαγγέλµατός µας.
Λιακόπουλος ∆ηµήτρης ∆ικηγόρος
Μετά τις εκλογές της Ένωσης στις 23 Ιουνίου 2010, την ανάδειξη του νέου ∆ιοικητικού Συµβουλίου, καθώς και τη δηµιουργία του Μητρώου των µελών της Ένωσης, άρχισε µία νέα εποχή για την Ε.Α.Ν.∆.Α. Η νέα αυτή εποχή σηµατοδοτείται από την προσπάθεια εµφύσησης αέρα αλλαγής σ’ όλους τους τοµείς. Χαρακτηριστικό παράδειγµα της προσπάθειας αυτής είναι ο στόχος που τέθηκε για αµεσότερη και ταχύτερη επικοινωνία των µελών. Η έκδοση, λοιπόν, της εφηµερίδας αυτής, είναι ένα από τα µέσα που επιστρατεύθηκαν για την επίτευξη του παραπάνω στόχου. Εφόσον µου δίνεται η ευκαιρία, πήρα πρωτοβουλία να εκφράσω κάποιες σκέψεις µου, που αντιπροσωπεύουν µεγάλο ποσοστό των ασκούµενων ∆ικηγόρων, όπως αντιλήφθηκα από την καθηµερινή επαφή µ’ αυτούς. Οι σκέψεις µου αφορούν, κυρίως, τρόπους µε τους οποίους η Ε.Α.Ν.∆.Α µέσα από δικές της ενέργειες και δραστηριότητες µπορεί να γίνει αρωγός των ασκουµένων. Αρχικά, η Ένωση πρέπει να λειτουργεί ως παράγοντας άσκησης πίεσης του ∆.Σ.Α, προασπίζοντας τόσο τα δικαιώµατα, όσο και τα συµφέροντα των ασκούµενων έναντι εκείνων των ∆ικηγόρων. Αυτό µπορεί να το επιτύχει µόνο εάν οι ασκούµενοι είναι πλήρως καταρτισµένοι και έτοιµοι ν’ αντιµετωπίσουν το πραγµατικό εργασιακό περιβάλλον. Σ’ αυτό µπορεί να βοηθήσει σηµαντικά η διοργάνωση από την πλευρά της Ένωσης ενηµερωτικών σεµιναρίων για νοµικά ζητήµατα ή για θέµατα της επικαιρότητας που έχουν ενδιαφέρον νοµικό υπόβαθρο. Ένα, ακόµα, ενισχυτικό µέτρο µε στόχο την κατάρτιση είναι οι εκδηλώσεις που πραγµατοποιεί η Ένωση. Κατά τη γνώµη µου, πρέπει να πραγµατοποιούνται εκδηλώσεις µε περιεχόµενο τις δυνατότητες µεταπτυχιακής εκπαίδευσης για τους νέους ∆ικηγόρους τόσο σε επιστηµονικούς κλάδους, αµιγώς, νοµικούς, όσο και σ’ άλλες επιστήµες ( ∆ηµοσιογραφία, Ψυχολογία, ∆ιεθνείς Σχέσεις) που, κατά γενική οµολογία, προσελκύουν τους νέους ∆ικηγόρους. Τέλος, θεωρώ ότι όλα αυτά µπορούν να υλοποιηθούν µόνο αν τα µέλη της Ένωσης έχουν συχνή επικοινωνία. Αυτό µπορεί να επιτευχθεί µέσα από την ηλεκτρονική σελίδα της Ένωσης, ή και µε την εύρεση ενός χώρου που θα λειτουργεί ως «Στέκι» της, όπου τα µέλη της θα µπορούν να συναντηθούν και να συζητήσουν µεταξύ τους και µε τα άτοµα που αυτά επέλεξαν για να δώσουν νέα πνοή σ’ αυτό που ονοµάζεται Ε.Α.Ν.∆.Α. Παπαδοπούλου Βάνια Ασκούµενη ∆ικηγόρος 28 -
Ε.Α.Ν.∆.Α και Ασκούµενοι ∆ικηγόροι
N-Ε.Α.Ν.∆.Α.
www.eanda.gr
Πολύς λόγος έγινε πριν από λίγο καιρό για το ψηφισθέν νοµοσχέδιο της κυβέρνησης εν σχέσει µε τα πολιτικά δικαιώµατα των εν Ελλάδι µεταναστών. Είναι βέβαιο ό,τι µπορούµε να ζούµε σε µία ευνοµούµενη δηµοκρατική πολιτεία, η οποία θα προστατεύει τα ανθρώπινα, ατοµικά, κοινωνικά και πολιτικά δικαιώµατα των πολιτών της, Ελλήνων και µη, και παράλληλα να θέτει εκείνο το πλαίσιο που είναι απαραίτητο για την οµαλή ένταξη και ενσωµάτωση τους στην ελληνική κοινωνία χωρίς ευρύτερες κοινωνικές αναταραχές. Εάν αναζητήσουµε σε βάθος και διαχρονικά την έννοια του Ελληνισµού θα διαπιστώσουµε ό,τι αποτέλεσε ένα διαρκώς εξελισσόµενο συµµετοχικό κίνηµα ιδεών και ανθρωπισµού. Ο Ελληνισµός δεν υπήρξε ποτέ του δυσανεκτικός ή κλειστοφοβικός, αντιθέτως αποτέλεσε είτε τον φυσικό είτε τον θετό πατέρα των πιο ισχυρών ιδεολογικών κινηµάτων διαχρονικά και αγκάλιασε ως εκ τούτου, πλήθη ανθρώπων και λαών υπό τη σκέπη του. Αποδεικνύοντας κατά τούτο, την τεράστια δυναµική που ανέπτυσσαν οι κατά καιρούς πολιτισµοί του και την ικανότητα που αυτοί είχαν στο να αφοµοιώνουν όλα τα νεώτερα πολιτιστικά δεδοµένα που έφερναν οι υπόλοιποι λαοί είτε ήτανε κατακτητές είτε κατακτηµένοι. Αλλά το κυριότερο είναι ό,τι υπό τις επιρροές της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας και του χριστιανισµού κατέστη φορέας των πιο ανθρωπιστικών και φιλελεύθερων (πολιτικά) ιδεών. Η Ελλάδα δε, ως χώρα παλαιότερα εξαγωγής µεταναστών αλλά και δεδοµένης της ταραχώδους ιστορίας της, έχει λάβει ίδια γνώση και του ξεριζωµού και της προσφυγιάς και της µετανάστευσης. Ελληνισµός και Ελλάδα συνεπώς, φέρουν τεράστια ηθική και ανθρωπιστική ευθύνη έναντι των συνανθρώπων µας µεταναστών που η εξαθλίωση και η φτώχεια τους έφεραν στο κατώφλι της χώρας µας. Το κρίσιµο δεδοµένο είναι σε τι συνθήκες διαβιούν οι εν Ελλάδι µετανάστες. Σε καλύτερες σίγουρα από τις πατρίδες τους, αλλά µήπως και εδώ η ζωή τους είναι προδήλως υποβαθµισµένη; Μήπως αρκετοί συµπατριώτες µας τους αντιµετωπίζουν ρατσιστικά ή υποτιµητικά... Μήπως θα έπρεπε να αλλάξουµε προς το καλύτερο στάση και συµπεριφορά απέναντί τους; Γιατί σε κάθε περίπτωση, ένα είναι σίγουρο: η καλύτερη κοινωνία είναι αυτή που δεν είναι κατακερµατισµένη σε φράξιες και σε γκέτο. Είναι η κοινωνία που δεν βλέπει διαχωριστικές γραµµές και διχασµούς αλλά απλώς διαφορές που υπενθυµίζουν τις οµοιότητες.Το µεταναστευτικό συνεπώς, δέον είναι να κριθεί απροκατάληπτα και αντικειµενικά και όχι εν θερµώ, αλλά µε βάση συγκεκριµένες νοµικές αναφορές και δεδοµένα. Αποτελεί δε, ζήτηµα ανθρωπιστικό, κοινωνικό, οικονοµικό και εν τέλει πολιτικό. Η προστασία των ανθρωπίνων δικαιωµάτων αποτελεί τη συνταγµατική κορωνίδα της χώρας µας, βάσει των άρθρων 4-25 του Συντάγµατος της Ελλάδος, αλλά και σύµφωνα µε το άρθρο 2 παράγραφος 1 του Συντάγµατος, δυνάµει του οποίου, ''Ο σεβασµός και η προστασία της αξίας του ανθρώπου αποτελούν την πρωταρχική υποχρέωση της Πολιτείας''. Σύµφωνα δε µε τον παλαιό Κώδικα Ιθαγένειας για να πολιτογραφηθεί κάποιος ως Έλληνας πολίτης έπρεπε να διαµένει και συνεχώς επί µία δεκαετία στην Ελλάδα και µόνον τοιουτοτρόπως. Σύµφωνα δε, µε τον νέο Κώδικα Ιθαγένειας (Ν.3838/2010) µπορεί όποιος γεννάται (jus solis) στην Ελλάδα και εφόσον εγγράφεται σε ελληνικό σχολείο και παρακολουθήσει τις τρεις πρώτες τάξεις να γίνεται Έλληνας πολίτης. Νοµικά δεδοµένα που διευκολύνουν τη ζωή χιλιάδων παιδιών, αποτρέποντας µεµιάς την πιθανότητα να µείνουν απάτριδες, και ενσωµατώνοντας τα στον ελληνικό κοινωνικό ιστό. Συνεπώς, η κυβέρνηση ορθώς ψήφισε το συγκεκριµένο νοµοσχέδιο, αποδίδοντας δικαιοσύνη σε έναν κρίσιµο τοµέα, αυτό των ανθρωπίνων και των πολιτικών δικαιωµάτων. Ωστόσο, η ψήφιση του συγκεκριµένου νοµοσχεδίου δεν αναιρεί και δεν αλλάζει το τεράστιο πρόβληµα που δηµιουργεί στην ελληνική κοινωνία η λαθροµετανάστευση. Πρόβληµα που εδράζεται στη µη τήρηση των διασυνοριακών συµφωνιών από πλευράς της Τουρκίας αλλά και στα ελλιπή µέτρα ασφαλείας από πλευράς της Ελλάδος. Σε µία ευνοµούµενη πολιτεία όπως είναι η Ελλάδα χρειάζεται προγραµµατισµός, εθνικό σχέδιο µεταναστευτικής πολιτικής, αλλά και εκσυγχρονισµός του υπάρχοντος θεσµικού -νοµικού πλαισίου
Όπου γης και πατρίς...
www.eanda.gr
N-Ε.Α.Ν.∆.Α.
- 29
της ιθαγένειας µε στόχο της προάσπιση των ανθρωπίνων δικαιωµάτων αλλά και των περιορισµό φαινοµένων ανοµίας και παρανοµίας όπως είναι η λαθροµετανάστευση, και η συνεπαγοµένη µαύρη εργασία, παραοικονοµία, εγκληµατικότητα και εν τέλει κοινωνική αποσυσπείρωση και διάλυση. Η ελληνική κυβέρνηση δροµολόγησε ήδη, ένα εµφορούµενο από ανθρωπιστικές αρχές και αξίες νοµοσχέδιο, που τελεί σε απόλυτη αρµονία µε τη συνταγµατική και την έννοµη τάξη της χώρας µας, που µένει όµως να συµπληρωθεί και από ένα επιχειρησιακό σχέδιο κατάστολής της όποιας διασυνοριακής παραβατικότητας ενεδρεύει σε αυτόν τον τοµέα. Κρίσιµη σηµασία λοιπόν έχει η προστασία των ανθρωπίνων δικαιωµάτων και η ένταξη αλλοεθνών ανθρώπων στη χώρα µας, το ίδιο σοβαρή ωστόσο είναι και η διατήρηση της ευρύτερης κοινωνικής συνοχής και ειρήνης. Χρήστος Φασλής ∆ικηγόρος
Κοινωνικός Προβληµατισµός
Χαµόγελα…ελπίδας
«Όλοι, ξέρουµε συζητάµε για κάτι παιδιά στους δρόµους που τους λείπει το χαµόγελο. Τους λείπει το χαµόγελο γιατί δεν έχουν λεφτά, δεν έχουν παιχνίδια, δεν έχουν φαί και µερικά δεν έχουν καν γονείς…» Το παραπάνω αποτελεί απόσπασµα από το ηµερολόγιο του Ανδρέα Γιαννόπουλου. Ίσως να θυµίζει κάτι στους περισσότερους από µας, αναδεύοντας µνήµες παλιές, σχεδόν ξεχασµένες. Ίσως πάλι όχι. Ίσως δεν είχαµε όλοι την τύχη να αντικρίσουµε στο γυαλί της τηλεόρασης τον µικρό Ανδρέα, να µιλάει για το όνειρο του. Για όσους σταθήκαµε τυχεροί, σίγουρα ο νους «τρέχει» αυτή τη στιγµή, ταξιδεύοντας σε εικόνες ξεθωριασµένες και η θύµηση φέρνει στο καθρέπτη το είδωλο µας πριν καιρό. Όταν οι περισσότεροι από εµάς, ως παιδιά είχαµε ανησυχίες παιδικές, αθώες, σχεδόν αγαθές, ένα άλλο παιδί, και ενόσω έδινε µάχη για να κρατηθεί στη ζωή, ανησύχησε µε διαφορετικό τρόπο. Ανησύχησε για τα υπόλοιπα παιδιά, για εµάς τους υπόλοιπους, για όλο τον κόσµο. Ανησύχησε και η ανησυχία του µεταµορφώθηκε σε επιθυµία, σε όνειρο. ∆εν αρκέστηκε όµως, σαν παιδί, στο όνειρο. Με το θάρρος και την αισιοδοξία του έκανε το όνειρο του πραγµατικότητα, ιδρύοντας τον εθελοντικό οργανισµό για τα παιδιά «Το Χαµόγελο του Παιδιού». Μέληµα αυτού εδώ και 15 συναπτά έτη είναι η διασφάλιση της σωµατικής και ψυχικής υγείας παιδιών στην Ελλάδα. Ξεκινώντας από το πρώτο Σπίτι για τα παιδιά, κινητοποιήθηκε παρέχοντας την αναγκαία προστασία και φροντίδα σε παιδιά που χρήζουν βοηθείας. Στη πολύτιµη προσφορά του, µεταξύ άλλων, συγκαταλέγονται και τα παρακάτω: - Εθνική Τηλεφωνική Γραµµή για τα Παιδιά «SOS 1056» - Επιτόπια παρέµβαση σε περιστατικά παιδιών που βρίσκονται σε κίνδυνο - 9 Σπίτια για τα παιδιά που βρίσκονται σε κίνδυνο σε όλη την Ελλάδα - Σπίτι Παιδιών µε Ογκολογικά Προβλήµατα «ΤΟ ΣΠΙΤΙ ΤΟΥ ΜΑΡΙΝΟΥ» - Εθνικό Κέντρο για την Αντιµετώπιση της Εξαφάνισης, Κακοποίησης και Εκµετάλλευσης των παιδιών - AMBER ALERT HELLAS (µε την συνεργασία 51 κρατικών και ιδιωτικών φορέων) - Υπερσύγχρονα ασθενοφόρα, σε όλη την Ελλάδα -στην υπηρεσία του ΕΚΑΒ- για την ασφαλή µεταφορά παιδιών και νεογνών Οι ανάγκες πολλές και « το Χαµόγελο του Παιδιού», στηρίζεται στις φιλότιµες προσπάθειες, εργαζοµένων, εθελοντών, στις χορηγίες –χρηµατικές ή σε είδος– φίλων και εταιριών αλλά κυρίως στη βοήθεια, ηθική και οικονοµική, που του προσφέρει ο απλός κόσµος. Τα οικονοµικά στοιχεία του Οργανισµού, ελέγχονται από το σώµα ορκωτών ελεγκτών Price Waterhouse Coopers, ενώ σύµφωνα µε τα απολογιστικά στοιχεία του προηγούµενου έτους, µόλις το 10% των εσόδων του, δαπανάται σε διοικητικές δαπάνες. Ο Ανδρέας σήµερα θα ήταν 25 ετών. Συνοµήλικος για πολλούς από εµάς, άφησε στη γενιά µας παρακαταθήκη και βαρύ χρέος. Άφησε κληρονοµιά, το όνειρο του να µας θυµίζει, πώς η παιδική 30 -
N-Ε.Α.Ν.∆.Α.
www.eanda.gr
αγνότητα µετατρέπεται σε δύναµη ικανή να αλλάξει τον κόσµο, που πλέον εµείς, αφελείς σαν παιδιά αν και µεγάλοι πια, νοµίζουµε ότι δεν αλλάζει. Αυτό το όνειρο, είµαστε υποχρεωµένοι να το στηρίξουµε τώρα, που έχει ανάγκη τη δική µας βοήθεια. Θα έλεγε ένας φίλος, εξαίρετος νοµικός µε ειδίκευση στον αντίλογο: «Οι καιροί δεν αφήνουν περιθώρια για ενασχολήσεις µε τέτοια ζητήµατα. ∆εν γίνεται ένας ασκούµενος, ένας νέος δικηγόρος που αγωνιά καθηµερινά, διαβιώντας µε την οικονοµική στήριξη της οικογένειας και έχοντας κυριευµένο νου από τους προβληµατισµούς της επαγγελµατικής αβεβαιότητας, των µειωµένων ως και πενιχρών αµοιβών, της εργασιακής εκµετάλλευσης, να βρει χρόνο και διάθεση να ασχοληθεί µε αυτά! Κάποιοι, άλλοι που έχουν την οικονοµική δυνατότητα και το χρόνο θα το κάνουν. Κάποιος άλλος…» ∆εν απευθύνοµαι σε αυτόν τον ασκούµενο και τον νέο δικηγόρο. Αυτός µάλλον, δεν θα διάβασε καν αυτό το άρθρο. Ή και αν ακόµα του φάνηκε ελκυστικός ο «εύθυµος» τίτλος µάλλον εγκατέλειψε κάπου στη µέση για να διαβάσει κάτι σχετικά µε το µνηµόνιο. Απευθύνοµαι σε αυτούς –θέλω να ελπίζω ότι είναι πολλοί- που έφτασαν ως εδώ γιατί πιστεύουν, αυτό το παρόν που µας άφησαν οι προηγούµενοι, αλλάζει αν αλλάξουµε την νοοτροπία µας. Αλλάζει αν πιστέψουµε ότι ήρθε η ώρα της γενιάς µας- της γενιάς του µικρού Ανδρέα- να αφήσει ένα καλύτερο παρόν στους επόµενους. Και ποια καλύτερη αρχή για να πετύχουµε αυτό το σκοπό από το ακολουθήσουµε το παράδειγµα ενός παιδιού, που έκανε στην άκρη τα προβλήµατά του και σκέφτηκε εµάς τους υπόλοιπους. Ας στηρίξουµε λοιπόν «το Χαµόγελο του Παιδιού». Ας βάλουµε ο καθένας, ένα λιθαράκι για να χαµογελούν περισσότερα παιδιά κάθε µέρα. Ο καθένας µε τον τρόπο του. Με ένα τηλεφώνηµα, µια προσφορά από το υστέρηµα του, ένα καλό λόγο, µεταφέροντας το µήνυµα σε όσους, δικαιολογηµένα, κουράστηκαν και εγκατέλειψαν στη µέση αυτού του άρθρου. Όλοι οι τρόποι είναι εδώ: www.hamogelo.gr. ∆εν είναι παράκληση. Είναι χρέος που µας βαρύνει, ως Ανθρώπους, Επιστήµονες, Νοµικούς, ∆ικηγόρους, Ασκούµενους και κυρίως ως Παιδιά. «Σκεφτείτε λοιπόν και αφήστε τα λόγια, ας ενωθούµε όλοι κι ας δώσουµε ότι µπορούµε στα φτωχά αλβανάκια, άσπρα και µαύρα όλα παιδιά είναι και αξίζουν ένα χαµόγελο. Αυτός ο σύλλογος θα λέγεται: «ΤΟ ΧΑΜΟΓΕΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙ∆ΙΟΥ». Ελάτε λοιπόν να βοηθήσουµε, αν ενωθούµε όλοι θα τα καταφέρουµε.» (από το ηµερολόγιο του Ανδρέα Γιαννόπουλου, Νοέµβριος 1995) Ιωάννης Χ. Κάπος ∆ικηγόρος
ΑΣΚΟΥΜΕΝΟΙ ΚΑΙ ΝΕΟΙ ∆ΙΚΗΓΟΡΟΙ ΥΠΟΨΗΦΙΟΙ ΣΤΙΣ ΕΠΕΡΧΟΜΕΝΕΣ ∆ΗΜΟΤΙΚΕΣ - ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ
Ο Ευστάθιος Αναλυτής του Χαραλάµπους γεννήθηκε το 1976 στη Γλυφάδα. Σπούδασε νοµικά στο ∆ηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης και έκανε µεταπτυχιακό στο Πανεπιστήµιο Αθηνών. Είναι δικηγόρος και έχει διατελέσει µέλος του ∆.Σ. της Ε.Α.Ν.∆.Α. Κατέρχεται υποψήφιος δηµοτικός σύµβουλος στο ∆ήµο Γλυφάδας µε τον συνδυασµό «∆υνατή Γλυφάδα» του Κώστα Κοκκόρη.
Ο Μιχαήλ Άγγελος Βουράκης γεννήθηκε και ζει στην Αθήνα. Κατάγεται από την Κρήτη. Είναι 26 χρονών, µάχιµος ∆ικηγόρος, απόφοιτος Νοµικής Κοµοτηνής, µε µεταπτυχιακό στο ιδιωτικό δίκαιο. Κατέρχεται υποψήφιος περιφερειακός σύµβουλος κεντρικού τοµέα Αθηνών περιφέρειας Αττικής, µε το συνδυασµό του Γιάννη Σγουρού. Η Νικουλίτσα Γκίτσα (Niculita Ghita) γεννήθηκε το 1971 στη Ρουµανία. Είναι απόφοιτος Νοµικής και ασκούµενη δικηγόρος στο ∆ικηγορικό Σύλλογο Αθηνών, µε επιπλέον πολυετή εµπειρία σε διερµηνεία-µετάφραση, Marketing, Sales Management και Human Resurce. Είναι Αντιπρόεδρος της Ένωσης Μεταναστών Ελλάδος. Κατέρχεται υποψήφια δηµοτική σύµβουλος στο ∆ήµο Ηρακλείου µε το συνδυασµό «Ηράκλειο - Ανθρώπινη Πόλη» του Νίκου Μπάµπαλου. www.eanda.gr
N-Ε.Α.Ν.∆.Α.
- 31
Ο Παντελής ∆αβερώνας γεννήθηκε το 1981 στην Αθήνα. Σπούδασε νοµικά στο ∆ηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης και στο Πανεπιστήµιο Αθηνών. Είναι Νοµικός Σύµβουλος της Ελληνικής Εταιρείας ∆υσλεξίας και του Συλλόγου Προστασίας Αγέννητου Παιδιού «Η ΑΓΚΑΛΙΑ». Κατέρχεται υποψήφιος δηµοτικός σύµβουλος στη Γλυφάδα, µε το συνδυασµό «Ανοιχτοί Ορίζοντες» της Αθηνάς Λυγνού. Ο Νικόλαος Καρυστινός γεννήθηκε το 1977 στην Αθήνα. Σπούδασε νοµικά στην Αθήνα και στο Παρίσι. Είναι µάχιµος δικηγόρος από το 2003. ∆ιετέλεσε µέλος του ∆.Σ. της Ε.Α.Ν.∆.Α. (2008-2010) και της Κοινωνίας των Νοµικών. Κατέρχεται υποψήφιος δηµοτικός σύµβουλος στο ∆ιόνυσο, µε το συνδυασµό «Ενωτική Πρωτοβουλία» του Γιάννη Καλαφατέλη. Η Ανδριανή ∆ιον. Μαρίνου είναι ∆ικηγόρος, απόφοιτος Νοµικής Αθηνών, µε µεταπτυχιακές σπουδές στο ∆ιεθνές Εµπορικό ∆ίκαιο. Είναι µέλος του Συνδέσµου Ελλήνων Εµπορικολόγων και του Συνδέσµου Αποφοίτων Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας. Κατέρχεται υποψήφια σύµβουλος 5ης ∆ηµοτικής Κοινότητας του ∆ήµου Αθηναίων µε το συνδυασµό «Αθήνα, Πόλη της Ζωής µας» του Νικήτα Κακλαµάνη. Η Αλίκη Σπανδάγου είναι ∆ικηγόρος, απόφοιτος της Νοµικής Σχολής του ∆ηµοκρίτειου Πανεπιστηµίου Θράκης και της Γαλλικής Φιλολογίας του Πανεπιστηµίου Αθηνών, µε µεταπτυχιακές σπουδές στο Πανεπιστήµιο του Nottingham στον τοµέα των ∆ιεθνών Σχέσεων. Κατέρχεται υποψήφια δηµοτική σύµβουλος στην Αγία Παρασκευή µε το συνδυασµό «Η Πόλη Μας» του Βασίλου Ζορµπά. Ο ∆ηµήτριος Τζάνος γεννήθηκε το 1981 και µεγάλωσε στη Γλυφάδα. Σπούδασε νοµικά στο ∆ηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης και έκανε µεταπτυχιακές σπουδές στο αστικό δίκαιο. Είναι ∆ικηγόρος, µέλος του ∆.Σ. της Ε.Α.Ν.∆.Α. Κατέρχεται υποψήφιος στο ∆ήµο Γλυφάδας µε το συνδυασµό «Μαζί για τη Γλυφάδα» του Μιλτιάδη Βαρβιτσιώτη. Η Ανδρονίκη Φαρατζή γεννήθηκε το 1982 στην Αθήνα και µεγάλωσε στη Γλυφάδα. Αποφοίτησε από το 1ο Γενικό Λύκειο Γλυφάδας. Τελείωσε τη Νοµική Σχολή το 2004 και έκτοτε ασκεί µάχιµη δικηγορία. Κατέρχεται υποψήφια δηµοτική σύµβουλος στο ∆ήµο Γλυφάδας µε το συνδυασµό «Ανοιχτοί Ορίζοντες» της Αθηνάς Λυγνού. Η Αναστασία Χρόνη γεννήθηκε το 1987 στο Μαρούσι. Σπούδασε στη Νοµική Σχολή Αθηνών, στο Αµερικάνικο Κολέγιο Αθηνών (Deree) και στο Πανεπιστήµιο Queen Mary του Λονδίνου. Είναι Ασκούµενη ∆ικηγόρος από το 2009. Κατέρχεται υποψήφια δηµοτική σύµβουλος στο Μαρούσι µε το συνδυασµό «Ανθρώπινη Πόλη» του Γιώργου Πατούλη.
32 -
N-Ε.Α.Ν.∆.Α.
www.eanda.gr

Published under a Creative Commons License By attribution, non-commercial

Τελευταία Νέα

Ανακοινώσεις ΔΣΑ
17:27
20/06/19
Ενόψει της ισχύος, από την 1 Ιουλίου 2019, των νέων Κωδίκων (Ποινικού Κώδικα και Κώδικα Ποινικής...
Ανακοινώσεις ΔΣΑ
13:46
19/06/19
Μεταξύ εκλογών και καλοκαιρινών διακοπών, είναι η ώρα για θέατρο! Η θεατρική ομάδα του ΔΣΑ...
Ανακοινώσεις Δικαστηρίων
12:24
19/06/19
Ανακοίνωση του Εφετείου Αθηνών σχετικά με τη διεξαγωγή του Πανελληνίου Διαγωνισμού Δικηγόρων...
Ανακοινώσεις ΕΑΝΔΑ
19:27
14/06/19
Συνημμένες θα βρείτε τις σημειώσεις από το σεμινάριο Εμπορικού Δικαίου-Εταιρειών της 14.06.2019....
Ανακοινώσεις ΔΣΑ
17:46
14/06/19
Με τον Γενικό Γραμματέα του Υπουργείου Δικαιοσύνης, Γεώργιο Σάρλη, συναντήθηκε σήμερα το Προεδρείο...
Ανακοινώσεις ΕΑΝΔΑ
20:51
13/06/19
Στην παρούσα θα βρείτε συνημμένες τις σημειώσεις Εμπορικού Δικαίου από το σεμινάριο της...
Ανακοινώσεις ΔΣΑ
17:14
13/06/19
Την Παρασκευή, 28/6/2019 και ώρα 18:00 – 20:00 στην αίθουσα εκδηλώσεων του Δ.Σ.Α. «Μιχάλης Επ....
Ανακοινώσεις ΕΑΝΔΑ
17:13
13/06/19
Στην παρούσα θα βρείτε συνημμένες τις σημειώσεις Ποινικού Δικαίου - Ποινικής Δικονομίας από το...
Ανακοινώσεις ΕΑΝΔΑ
18:44
11/06/19
Ένωση Ασκουμένων και Νέων Δικηγόρων Αθηνών          ...